• Contact Us
  • Punjab, the land of five rivers, India's bread basket, cradle of the Green revolution, land of Saint Soldiers. ਪੰਜਾਬ ਰੰਗਲਾ ਦੇਸ ਹੈ। ਇਥੇ ਕੁਦਰਤ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਨਿਖਾਰ ਵਿਚ ਬਹੁਰੰਗੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਰਿਆਵਲ ਤੇ ਸੋਕਾ, ਗਰਮੀ ਤੇ ਸਰਦੀ, ਮੀਂਹ ਤੇ ਔਡ਼, ਹੁੱਸਡ਼ ਤੇ ਤੀਖਣ ਬੁੱਲੇ, ਸਰੀਰਕ ਸ੍ਰਮ ਤੇ ਕੋਮਲ ਹੁਨਰ, ਮਾਲਾ ਤੇ ਚੰਡੀ, ਰੁੱਖਡ਼ਪਣ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਸਤਾ ਆਦਿ ਬੇਜੋਡ਼ ਜੋਡ਼ੇ ਅੰਕ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵਾਂਙ ਇਥੇ ਗਲਵੱਕਡ਼ੀਆਂ ਪਾਈ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। Eh Mera Punjab | Promote your Page too
    free counters

    Women walking by the road in Punjab (1988)

    Women walking by the road in Punjab (1988)

    21 notes

    Painting of Punjabi Women in traditional attire-Punjab (India)

    Painting of Punjabi Women in traditional attire-Punjab (India)

    17 notes

    Women returning home in the evening from her fields-Punjab (India)

    Women returning home in the evening from her fields-Punjab (India)

    18 notes

    Riding a bicycle (Punjab-India)

    Riding a bicycle (Punjab-India)

    20 notes

    Punjabi women drawing water from a well (1950’s), note the women are wearing the traditional Kurti, Ghagra and Jutti. The Picture was taken near Ambala when it was part of Punjab.

    Punjabi women drawing water from a well (1950’s), note the women are wearing the traditional Kurti, Ghagra and Jutti. The Picture was taken near Ambala when it was part of Punjab.

    16 notes

    Women working in a village in Punjab.

    Women working in a village in Punjab.

    225 notes

    ਸਾਡਾ ਚਿੜੀਆਂ ਦਾ ਚੰਬਾ ਵੇ…

    ਧੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਭਾਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੂਹਰੇ ਰਹੀਆਂ, ਨੂੰ ਪਾਲਣਾ, ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਤੇ ਵਿਆਹੁਣਾ ਇਹ ਤਿੰਨ ਕਾਰਜ ਅੱਜ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਅੱਗੇ ਜਿਉਂ ਦੀ ਤਿਉਂ ਸਿਰ ਚੁੱਕੀ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਕਿ ‘ਜਿੱਥੇ ਸੁੱਖ ਉੱਥੇ ਦੁੱਖ’ ਜਿਸ ਘਰ ਧੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਚਹਿਲ-ਪਹਿਲ, ਟੁਣਕਦੇ ਬੋਲ, ਹਾਸੇ ਠੱਠੇ ਤੇ ਮਖੌਲ ਵੀ, ਉਸੇ ਘਰ ਦਾ ਭਾਗ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਧੀਆਂ, ਘਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ-ਕਾਜਾਂ ਨੂੰ ਸੁਆਰਦੀਆਂ ਵੀ ਆਈਆਂ ਹਨ।

    ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਧੀ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਖਵਾਉਣਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੱਲਿਓਂ ਛਿੱਲੜ ਦੇਣੀ ਪੁੰਨ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪੰਜਵੇਂ ਜਾਂ ਛੇਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਜਦੋਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਮਿਲ ਕੇ  ਚਾਦਰਾਂ ਕੱਢਦੀਆਂ, ਖੇਸ-ਦਰੀਆਂ ਬੁਣਦੀਆਂ ਅਤੇ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਕੱਢਦੀਆਂ ਸਨ। ਕਈ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਆਲ ਦੀ ਰੁੱਤੇ ਧੀਆਂ ’ਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਛੋਪ ਕੱਤਿਆ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇੰਜ ਘਰਾਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਜਾਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ।  ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਮੇਰੇ ਮਾਮੇ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ‘ਬੇਬੇ’ ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ‘ਬੇਬੇ’ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਅਪਣੱਤ ਤੇ ਆਪਣਾ-ਪਣ ਹੈ। ਹਰ ਗੱਲ ਬੇਬੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛ ਕੇ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਘਰ ਦਾ ਥਵਾਕ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਮਾਂ ਬੀਮਾਰ ਪੈ ਗਈ… ਮੈਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਛੋਟਾ ਸੀ ਤੇ ਉਹੀ ਮਾਮੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮੰਜੇ ਉੱਪਰ ਪਾ ਕੇ, ਸੱਤ ਕੋਹ ਤੁਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੇਕੇ ਲੈ ਕੇ ਆਏ। ਨਾ ਰੋਟੀ ਨਾ ਪਾਣੀ… ਭਲਾ ਇਹ ਧੀ ਤੇ ਭੈਣ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਸੱਤਯੁਗੀ ਗੱਲਾਂ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ?

    ਫਿਰ ਧੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਜਾਗੇ ਰਸੋਈ ਖਾਨੇ ਵਿੱਚ, ਮੋਰ ਤੇ ਤਿੱਤਰ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂਕਿ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤਾਂ ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਧੀਆਂ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਲਿੱਪਣ-ਪੋਚਣ ਤੇ ਘਰ ਦੇ ਕੋਠੇ-ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸੁਆਰਨ ਵਿੱਚ ਜੁਟੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਟੱਲ ਸੱਚਾਈ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਧੀ ਵਿਹਲੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹਿੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਅੱਠੇ ਪਹਿਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਚਰਖੇ ਦੇ ਗੇੜੇ ’ਤੇ ਗੇੜੇ ਦਿੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਫਿਰ ਬਾਗ਼ ਫੁਲਕਾਰੀਆਂ ਤੇ ਪੱਟ ਕੱਢਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ। ਏਨੇ ਸੋਹਣੇ-ਸੋਹਣੇ ਨਮੂਨੇ ਬਾਗਾਂ ’ਤੇ ਪਾਏ ਕਿ ਸਾਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਉਬਾਲ ਤੇ ਚਾਅ ਬਾਗ਼ ਤੇ ਫੁਲਕਾਰੀ ’ਤੇ ਵਿਛਾਅ ਦਿੱਤੇ। ਇਹ ਕਢਾਈ ਲਾਲ, ਹਰੇ ਤੇ ਪੀਲੇ ਜਾਂ ਹੋਰਨਾਂ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ, ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਕੁੜੀਆਂ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਕੱਢਦੀਆਂ। ਮੋਰ, ਤਿੱਤਰ  ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ। ਉਂਜ ਜੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੀਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ:

    ਲੱਠੇ ਦੀ ਚਾਦਰ ਉੱਤੇ ਸਲੇਟੀ ਰੰਗ ਮਾਹੀਆ
    ਆਵੋ ਸਾਹਮਣੇ ਆਵੋ ਸਾਹਮਣੇ 
    ਕੋਲੋਂ ਦੀ ਰੁੱਸ ਕੇ ਨਾ ਲੰਘ ਮਾਹੀਆ

    ਰਾਜੇ-ਮਹਾਰਾਜੇ ਧੀਆਂ ਦੀ ਚਾਅ-ਮਲ੍ਹਾਰ ਪੂਰੇ ਕਰਦੇ ਤੇ ਵਿਆਹਾਂ ਲਈ ਸਵੰਬਰ ਰਚਾਉਂਦੇ। ਕੋਈ ਸੂਰਬੀਰ ਯੋਧਾ ਤੇ ਸਿਆਣਾ ਲਾੜਾ ਲੱਭਣ ਲਈ ਕਰੜੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਤੇ ਸਵੰਬਰ ਰਚਾਏ ਜਾਂਦੇ। ਇਸੇ ਬਹਾਨੇ ਵਿਆਹ, ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਉੱਪਰ ਪੰੁਨ-ਦਾਨ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਗ਼ਰੀਬ-ਗੁਰਬੇ ਵੀ ਚਾਰ ਦਿਨ ਰੱਜ ਕੇ ਰੋਟੀ ਖਾ ਲੈਂਦੇ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਖੁਆਉਣਾ ਵੀ ਪੁੰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

    ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਉਹ ਚਾਅ-ਮਲ੍ਹਾਰ, ਬਾਗ਼-ਬਗੀਚੇ ਤੇ ਫੁਲਕਾਰੀਆਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਧਰ ਗਈਆਂ। ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੇ ਉੱਚੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਧੀਆਂ ਹੀ ਮੂਹਰੇ ਹਨ। ਕਿੰਨੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇਮਤਿਹਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ ’ਤੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਂ-ਪਿਓ ਦਾ ਨਾਂ ਚਮਕਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਧੀਆਂ ਡਾਕਟਰ ਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਵੀ ਬਣ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

    ਇੱਕ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕਰਜ਼ੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਜੱਟ ਧੀਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਉਵੇਂ ਹੀ ਕਰਜ਼ੇ ਅੱਜ ਵੀ ਚੁੱਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਵੀ ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਇਮ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਕਲੀਆਂ ਤੇ ਚੰਬੇ ਦੀਆਂ ਡਾਲੀਆਂ ਵਿਆਹ ਉਪਰੰਤ ਅੱਗ ਦੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

    ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਦ ਜੱਟ ਬਿਜਾਈ ਕਰਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਕੋਈ ਉਜਰ ਨਾ ਕਰਦਾ ਸਗੋਂ ਕਹਿੰਦਾ:-

    ਚਿੜੀ ਜਨੌਰ ਦੇ ਭਾਗੀਂ
    ਹਾਲੀ ਪਾਲੀ ਦੇ ਭਾਗੀਂ
    ਰਾਹੀ ਪਾਂਧੀ ਦੇ ਭਾਗੀਂ
    ਖਾਧੇ ਪੀਤੇ ਦੇ ਭਾਗੀਂ

    ਅੱਜ ਉਹੀ ਚਿੜੀਆਂ ਦਾ ਚੰਬਾ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਾਸੇ ਖਿਲੇਰਦਾ ਸੀ, ਕਿਵੇਂ ਦਹੇਜ ਦੀ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਕੌਣ ਵਾਕਫ਼ ਨਹੀਂ? ਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਉਸੇ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖ ਸਕਣਗੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਸਾਡੇ ਮੱਥੇ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਠੰਢ ਵਰਤਾਉਂਦੇ ਰਹਿਣਗੇ:

    ਸਾਡਾ ਚਿੜੀਆਂ ਦਾ ਚੰਬਾ ਵੇ,
    ਬਾਬੁਲ ਅਸਾਂ ਉਡ ਜਾਣਾ…

    2 notes

    Village women making Roti’s in Punjab.

    Village women making Roti’s in Punjab.

    3 notes

    Gidha and Malwai Gidha by students of Mata Gujri College-Fatehgarh Sahib (Punjab)

    8 notes

    Women folk of a household in a village in Punjab.

    Women folk of a household in a village in Punjab.

    1 note

    ਘੱਗਰਾ ਨੌਂ ਗਜ਼ ਦਾ…

    ਲਗਪਗ ਛੇ-ਸੱਤ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬਣਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਗਰਾ ਪਾਉਣ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸੂਹੇ ਬਾਗ਼ ਅਤੇ ਫੁਲਕਾਰੀਆਂ ਲੈਣ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਸੀ। ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਔਰਤਾਂ ਫਿੱਕੇ ਰੰਗ ਦੇ ਜਦੋਂਕਿ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਘੱਗਰੇ ਪਹਿਨਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ 96 ਸਾਲਾ ਦਰਜ਼ੀ ਦੇ ਦੱਸਣ ਅਨੁਸਾਰ ਓਦੋਂ ਘੱਗਰੇ 8 ਜਾਂ 9 ਗਜ਼ ਦੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਘੱਗਰੇ ਦੇ ਘੇਰੇ ’ਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ ਰੰਗਾ ਗੋਟਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਘੱਗਰੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਗੋਟੇ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਟੁਕੜੇ ਕੱਟ ਕੇ ਪਤਾਸੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਲਾਈ ਵਿੱਚ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਘੱਗਰਾ ਹੋਰ ਵੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਘੱਗਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਲਰ ਵਾਲੀ ਕਮੀਜ਼ ਜਿਸ ਦੇ ਗਲੇ ’ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਜ਼ੰਜੀਰੀ ਲਾਈ ਹੁੰਦੀ, ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁੜਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਕੁੜਤੀ ਗੋਲ ਜਾਂ ਚੌਰਸ ਘੇਰੇ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ।

    ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਸੱਜ-ਵਿਆਹੀ ਮੁਟਿਆਰ ਦੀ ਡੋਲੀ ਉਸ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜੂਹ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜਦੀ ਤਾਂ ਸਹੁਰਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਇਆ ਗੂੜ੍ਹਾ ਚਮਕਦਾਰ ਘੱਗਰਾ ਪਹਿਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮੁਟਿਆਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਆਉਂਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ’ਤੇ ਹੀ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਘਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਘਰ ਜਾਂ ਸ਼ਰੀਕੇ ਦੀਆਂ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਔਰਤਾਂ ਘੱਗਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈਣ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਫਿਰ ਉਹ ਮੁਟਿਆਰ ਘੱਗਰਾ ਪਾ ਕੇ ਘਰ ਆਉਂਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਨੂੰਹਾਂ ਲਈ ਘੱਗਰਾ ਪਹਿਨਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਘੱਗਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਪਿੰਡ ਦੀ ਨੂੰਹ ਹੈ। ਉਦੋਂ ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਘੱਗਰਾ ਪਾਉਣਾ ਵਰਜਿਤ ਸੀ।

    ਜਦੋਂ ਰੰਗਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਅੱਲ੍ਹੜ ਮੁਟਿਆਰਾਂ, ਬਾਂਕੀਆਂ ਨਾਰਾਂ ਰੰਗਲੇ ਘੱਗਰੇ ਪਾ ਕੇ, ਸਿਰ ’ਤੇ ਸੱਗੀ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਝੁੰਬਰ ਸੂਈ ਲਾ ਕੇ ਅਤੇ ਗਲ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਹਾਰ ਪਾ ਕੇ ਨਾਨਕ ਛੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੌਹਰ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ। ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜੇਬਾਂ ਅਤੇ ਕੱਢਵੀਂ ਜੁੱਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਰੇਸ਼ਮੀ ਘੱਗਰੇ ਪਾ ਕੇ ਨੱਚਦੀਆਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਵਡਿਆਈ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਪਾਉਂਦੀਆਂ:

    ਧਾਵੇ ਧਾਵੇ ਧਾਵੇ, ਘੱਗਰਾ ਨੌਂ ਗਜ਼ ਦਾ, ਧਰਤੀ ਸੰਬਰਦਾ ਜਾਵੇ।

    ਤਿੰਨ ਕੁ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਘਟ ਗਿਆ। ਔਰਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਜਾਂ ਵੱਡੇ-ਵਡੇਰਿਆਂ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢਣ ਲੱਗੀਆਂ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੀਆਂ। ਘੱਗਰੇ ਦੀ ਥਾਂ ਔਰਤਾਂ ਬਾਹਰ-ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਲੱਗੀਆਂ ਸਲਵਾਰ-ਕਮੀਜ਼ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਵੀ ਨੂੰਹਾਂ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢਣ ਲੱਗੀਆਂ ਘੱਗਰੇ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਘੱਗਰੇ ਦਾ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਲਹਿੰਗਾ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਪੁਰਾਤਨ ਘੱਗਰੇ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ।

    1 note

    A Punjaban wearing the traditional Punjabi Jutti.

    A Punjaban wearing the traditional Punjabi Jutti.

    159 notes

    Sikh women riding in a covered carriage drawn by bullocks a watercolour painting from Punjab.

    Sikh women riding in a covered carriage drawn by bullocks a watercolour painting from Punjab.

    6 notes

    Pind da adda..Women waiting for a bus or a tempo at the village bus stop.

    Pind da adda..Women waiting for a bus or a tempo at the village bus stop.

    8 notes

    ਗੋਰਾ ਰੰਗ ਟਿੱਬਿਆਂ ਦਾ ਰੇਤਾ…

    ਬਾਹਰੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਰੰਗ ਰੂਪ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਹਣੀ ਸੂਰਤ ਅਤੇ ਸੋਹਣੀ ਸੀਰਤ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਸੋਨੇ ’ਤੇ ਸੁਹਾਗੇ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਗੋਰੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਅਨੇਕਾਂ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ:

    ਗੋਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਪਏ ਲਿਸ਼ਕਾਰਾ,
    ਨੀਂ ਨਿੰਮ ਨਾਲ ਝੂਟਦੀਏ।
    ਜਾਂ
    ਗੋਰੇ ਰੰਗ ਨੇ ਮਜਾਜਣ ਕੀਤੀ,
    ਲੰਘ ਚੱਲੀ ਪੈਰ ਦੱਬ ਕੇ।

    ਅਕਸਰ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ ਸਮੇਂ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਰੰਗ-ਰੂਪ ਨੂੰ ਹੀ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਜੇ ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਰੰਗ ਸਾਫ਼ ਭਾਵ ਗੋਰਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਗੋਰਾ ਜਾਂ ਗੋਰੀ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪੱਕੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਾਲਾ ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਹਣੇ ਰੰਗ-ਰੂਪ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁਗਾਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਰੰਗ-ਰੂਪ ਅਤੇ ਸ਼ਕਲ-ਸੂਰਤ ਨੂੰ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵਿਰਸੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਗੁਣ ਸੂਤਰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਕੰਮਕਾਰ ਅਤੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਠੰਢਾ ਜਾਂ ਗਰਮ ਮੌਸਮ ਵੀ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਠੰਢੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਗੋਰਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਗਰਮ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਅੰਦਰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸੋਹਣਾ ਦਿਸਣ ਦੀ ਦੌੜ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਕਰੀਮਾਂ, ਪਾਊਡਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੈਮੀਕਲਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
    ਜੋਬਨ ਰੁੱਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਮਸਤੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਆਉਣਾ ਵੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ। ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਗੋਰਾ ਰੰਗ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਜਿਹੀ ਭਾਅ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਬਤੀ ਨੈਣ ਗੁੱਝੀਆਂ-ਗੁੱਝੀਆਂ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਸਿੱਖ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜਦ ਕੋਈ ਮੁਟਿਆਰ ਚੋਬਰਾਂ ਦੀ ਢਾਣੀ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘਣ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਨੂੰ ਜਾਣ-ਬੱੁਝ ਕੇ ਚੁੰਨੀ ਵਿੱਚ ਲੁਕੋ ਲਵੇ ਤਾਂ ਚੋਬਰਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸਹਿਜ-ਸੁਭਾਅ ਹੀ ਇਹ ਬੋਲ  ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ:

    ਗੋਰਾ ਰੰਗ ’ਤੇ ਸ਼ਰਬਤੀ ਅੱਖੀਆਂ,
    ਘੁੰਡ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕੀਤੀਆਂ।

    ਕਈ ਵਾਰ ਮੁਟਿਆਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੋਰੇ ਰੰਗ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਵਧੇਰੇ ਹੀ ਗਰੂਰ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗਰੂਰ Çੱਵਚ ਉਹ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਮੂੰਹ ਬੁਲਾਉਣਾ ਵੀ ਮੁਨਾਸਬ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਗੋਰਾ ਰੰਗ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੀ ਪਰਾਹੁਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਇਸ ਨੇ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਗੋਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਇਹ ਬੋਲੀ:

    ਗੋਰਾ ਰੰਗ ਟਿੱਬਿਆਂ ਦਾ ਰੇਤਾ,
    ਹਵਾ ਆਈ ਉੱਡ ਜਾਊਗਾ।
    ਜਾਂ
    ਗੋਰੇ ਰੰਗ ਨੇ ਸਦਾ ਨਹੀਓਂ ਰਹਿਣਾ,
    ਭਰ-ਭਰ ਵੰਡ ਮੁੱਠੀਆਂ।

    ਜਿੱਥੇ ਮੁਟਿਆਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗੋਰਾ ਰੰਗ ਦੇਖ ਕੇ ਡਾਹਢੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵਹਿਮ ਵੀ ਭਾਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਰੰਗ ਰੂਪ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚੰਦਰੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਹੀ ਨਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ। ਇਸੇ ਡਰ ਦੀ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦੀ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਹੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ:

    ਗੋਰੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਤਵੀਤ ਕਰਾ ਦੇ,
    ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਬੁਰੀ।

    ਸੁੰਦਰਤਾ ਕਈ ਵਾਰ ਮੁਟਿਆਰ ਲਈ ਵਰ ਦੀ ਥਾਂ ਸਰਾਪ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਸਨ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਾਉਣ ਲਈ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਉਂਤਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆਈ ਉਹ ਆਖਦੀ ਹੈ:

    ਗੋਰਾ ਰੰਗ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦੇਵੇ,
    ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੈਰ ਪੈ ਗਿਆ।

    ਗੋਰੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੁੰਬਕ ਜਿਹੀ ਖਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਹਰੇਕ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ। ਖਿੜੇ ਗੁਲਾਬ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਬੀਮਾਰ ਬੰਦੇ ਦੀ ਅੱਧੀ ਬੀਮਾਰੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਇਲਾਜ ਦੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੋਰੀ ਗੱਲ੍ਹ ਉੱਤੇ ਨਿਕਲਿਆ ਕਾਲਾ ਤਿਲ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੱਸਣ ਸਮੇਂ ਗੋਰੀ ਗੱਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਟੋਆ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਦਹੋਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:

    ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਗੋਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਟੋਏ
    ਅਸੀਂ ਮਰ ਗਏ ਨੀਂ ਓਏ ਹੋਏ। 
    ਜਾਂ
    ਗੋਰੀਆਂ ਗੁਲਾਬ ਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ, 
    ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੱਜਰੇ ਹੁਸਨ ਦੀਆਂ ਛੱਲਾਂ
    ਛੱਲਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ, ਅਸੀਂ ਨੀਂ ਡੁੱਬ ਜਾਣੀਏ।

    ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਗੱਭਰੂ ਦੀ ਇਹ ਦਿਲੀ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹਮਸਫ਼ਰ ਉੱਚੀ-ਲੰਮੀ, ਗੋਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਮਾਲਕ, ਹੱਸਮੁੱਖ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜੀ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਹਰ ਮੁਟਿਆਰ ਦੇ ਦਿਲ ਅੰਦਰ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਇੱਕ ਰੀਝ ਹਰ ਸਮੇਂ ਪਨਪਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਕੁੱਲ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਸੋਹਣਾ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਰਮਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਵਲਵਲਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਾਬਲ ਸਾਹਮਣੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ:

    ਕਾਲਾ ਕੰਤ ਨਾ ਸਹੇੜੀਂ ਮੇਰੇ ਬਾਬਲਾ,
    ਘਰ ਦਾ ਮਾਲ ਡਰੂ।

    ਕਈ ਵਾਰ ਅੱਲ੍ਹੜ ਉਮਰੇ ਅੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉਮਰੇ ਬਿਨਾਂ ਖੰਭਾਂ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਡਾਰੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੋਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਰਚਾ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਜੋਬਨ ਮੱਤੀ ਮੁਟਿਆਰ ਦੇ ਮਸਤੀ ਭਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚੋਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ:

    ਗੋਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਮੱਚ ਗਈ ਧੁੰਮ ਮੁੰਡਿਆ
    ਲਾਟੂ ਬਣ ਕੇ ਦੁਆਲੇ ਮੇਰੇ ਘੁੰਮ ਮੁੰਡਿਆ

    ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਇਸ ਹਕੀਕਤ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁੱਖ ਨਹੀਂ ਮੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਕਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਗੋਰੇ ਸੋਹਣੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਹੀ ਲੋਕ ਗੋਰੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੁਸਨ ਦਾ ਮਾਣ ਕਰਨਗੇ। ਗੋਰਾ ਰੰਗ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਲਈ ਸਲੀਕਾ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਹੰਢਣਸਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਦੋ ਦਿਲਾਂ ਅੰਦਰ ਪਿਆਰ ਦਾ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਗੜੁੱਚ ਦੋ ਦਿਲਾਂ ਲਈ ਰੰਗ-ਰੂਪ ਕੋਈ ਮਾਅਨੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਰੰਗੇ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਭ ਰੰਗਾਂ, ਨਸਲਾਂ, ਧਰਮਾਂ ਅਤੇ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

    1 note