Chhapar (Ludhiana-Punjab)
A little piece of Lahore.
A line drawn a couple of kilometres from Ludhiana may have defined borders and changed the world for most people. But on either sides there are some things that have become vestiges of another time, another place.
Walking zig zag between vehicles and people at Lajpat Rai Market near Clock Tower, it is easy to walk past the Lahore Book Shop without much incidence. But, that is only for the uninitiated. For everyone else, the not-so-fancy bookstore is a legacy of the Partition and a destination in itself.
Ludhiana’s literature lovers file into the shop, go through the piles of books stacked one on another and find their pick before heading out with a smile. They say the store is a faithful witness of change while sticking to its roots.
The year was 1940, the place Lahore and Jiwan Singh, who had just finished post graduation in English, had many career opportunities staring him. He could have a cushy government job or work as English professor in any college of the time. But Jiwan decided differently and started the ”dicey” business of publishing Punjabi literature. His motivation was the desire to promote Punjabi and help students easily get books in the language.
Three generations down, Singh’s venture has become a family business that his grandson is taking forward. And in the last 70-odd years, the book store has become a brand in itself.
”Before Independence, we had two shops by the same name on Nisbat Road and Mohanlal Road, in Lahore. My father could have taken a lucrative government job but he chose to publish Punjabi literature,” said Tejinder Bir Singh, who joined the family business in the early 70s. But that was not the only eye brow-raising choice the Senior Singh made. ”Though there were many publishers in English, Hindi and Urdu, nobody was publishing in Punjabi at the time. My father took it as a challenge and was successful,” he said.
In 1947, after Partition, Lahore Book Shop shifted to Ludhiana.
Lahore Books began its journey with publishing Punjabi books and subsequently moved on to all kinds of fiction, novels, poetry and religious books in Punjabi and English and is considered as the pioneer of Punjabi publications. It has published more then 10,000 titles in Punjabi and English out of which 1200 are still part of its catalogue. It also received the best Punjabi publisher award in the year 1994 by IK Gujral (the then honourable prime minister of India).
Today, Lahore Books is a full spectrum general trade publisher covering every gamut of publishing. It started with exports in 2004 to different parts of the world and has been successful in making books available in Punjabi in different parts of world.
On January 3rd 2013 we had posted a picture of the run down Rest House near Ludhiana where the last Maharaja of Punjab Dulip Singh spent his last night on the soil of Punjab, never to return. Finally now as you can see in the video the Government of India has stepped in and repaired the building with plans to turn it into a museum. Hopefully Punjab Government will also start spending some money on repairing and fixing some of our other Historical and Heritage buildings.
Rest House near Ludhiana where Maharaja Duleep Singh spent his last night on the soil of Punjab on Dec 21 1849, he was never able to return to the land of his ancestors and his kingdom. While the government of Punjab constructs new monuments no care is being taken of such historical buildings, which can be saved and turned into museums etc. When will we the people of Punjab wake up and start saving what’s left of our Heritage.
ਪੁਰਾਤਨ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਵਿਰਾਸਤੀ ਖਜ਼ਾਨਾ ਸੰਭਾਲੀ ਬੈਠਾ ਗਹੌਰ ‘ਚ ਤੁੰਗ ਪਰਿਵਾਰ
ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਪਾਰਕ ਹਵੇਲੀ, ਵੱਡੀ ਹਵੇਲੀ, ਕਈ ਹੋਰ ਹਵੇਲੀਆਂ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਣਗੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਕੇਵਲ ਵਿਰਾਸਤੀ ਗੱਡਾ ਜਾਂ ਮੰਜਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਬੁੱਕਲ ਵਿਚ ਵਸੇ ਥਾਣਾ ਦਾਖਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਗਹੌਰ ਵਿਚ ਸਵਰਗੀ ਸਰਪੰਚ ਸੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਦਾ ਤੁੰਗ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਹਵੇਲੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਜਿੰਦ-ਜਾਨ ਪੁਰਾਤਨ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਸੰਭਾਲੀ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਸਾਹਿਬਆਣਾ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਗਹੌਰ ਵਸੇ ਤੁੰਗ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਲਗਨ ਅਤੇ ਸ਼ੌਕ ਦਾ ਕੋਈ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ। ਹਵੇਲੀ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਘੁੰਗਰੂਆਂ ਨਾਲ ਸਵਾਰਿਆ ਰੱਥ ਅਤੇ ਬਾਬੇ ਵਾਲਾ ਗੱਡਾ ਵੇਖ ਭੁੱਖ ਲਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਤੁੰਗ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਲਖਤ-ਏ-ਜਿਗਰ ਧਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਵੇਖ ਲੇਖਕ ਉਦੋਂ ਦੰਗ ਰਹਿ ਗਿਆ ਜਦ ਰਸ਼ੀਅਨ ਜਾਜ ਮਾਡਲ 1953, ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੀ ਵਨਟਨ, ਜੌਂਗਾ ਛੇ ਸਿਲੰਡਰ, ਯੂ. ਕੇ. ਦਾ ਬੁਲਟ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ 1967 ਮਾਡਲ, ਮਹਿੰਦਰਾ ਦੀ ਵਿਲੀਜ਼ 4×4, 1964 ਮਾਡਲ, ਲੰਬਰੇਟਾ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ, ਜਾਵਾ, ਯੈਜਦੀ, ਹੋਰ ਦਰਜਨਾਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਠੇ ਉੱਪਰ ਵੱਜਣ ਵਾਲਾ ਸਪੀਕਰ ਗ੍ਰਾਮੋਫੋਨ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਚਾਬੀ ਦੇਣ ਨਾਲ ਹੀ ਯਮਲਾ ਜੱਟ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਪੁਰਾਣੀ ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਬੈੱਡਰੂਮ, ਸਟੋਰ ਵੇਖ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਸਾਈਡ ਪਿਆ ਬੇਬੇ ਦਾ ਪੁਰਾਤਨ ਸੰਦੂਕ, ਗਾਗਰ, ਪਤਾਬਾ, ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਦੇ ਸਟੈਂਪ ਪੇਪਰ, ਸੰਨ 1943 ਤੱਕ ਦਾ ਕੈਲੰਡਰ, ਵਲਟੋਹਾ, ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਗਾਗਰ, ਬਿਨਾਂ ਬਿਲਡਿੰਗ ਪੂਰਾ ਟਿੱਪਰ 1900 ਮਾਡਲ ਸੇਫ ਵੇਖਦਿਆਂ-ਵੇਖਦਿਆਂ ਜਦ ਨਜ਼ਰ ਰਸੋਈ ਵੱਲ ਗਈ ਤਾਂ ਤੁੰਗ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੱਸ-ਨੂੰਹ ਵੱਲੋਂ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦਾ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਭੰਡਾਰ ਵੇਖ ਕੇ ਇੰਜ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਪੂਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੀ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਇਸ਼ਕ ਪਾਲੀ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਗਹੌਰ ਵਾਲੀ ਪੁਰਾਣੀ ਹਵੇਲੀ ਵਿਚ ਉੱਖਲੀ-ਮੌਲਾ, ਹੱਥੀਂ ਆਟਾ ਪੀਸਣ ਵਾਲੀ ਚੱਕੀ, ਪਾਣੀ ਗਰਮ ਲਈ ਹਮਾਮ, ਹੱਥੀਂ ਕਪਾਹ ਵੇਲਣ ਵਾਲਾ ਵੇਲਣਾ, ਸਰਜੀਕਲ ਲਾਈਟ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਝੂਲਾ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਤੁੰਗ ਸਮੇਤ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਦਰਜਨਾਂ ਬੱਚੇ ਪਲ ਕੇ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਾਹਿਬਆਣਾ ਵਾਲੇ ਗਹੌਰ ਵੱਸੇ ਤੁੰਗ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਚ ਵੀ ਕਾਫੀ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਮੁਦਕੀ ਵਾਲੇ ਤੁੰਗ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਫਾਰਮ ਨੂੰ ਪੀ. ਏ. ਯੂ. ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣ-ਪੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ ਪੁਰਬ ਸਮੇਂ ਫਰੀਦਕੋਟ ‘ਚ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਿਰਾਸਤ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਵਡਮੁੱਲੀ ਸੇਵਾ ਬਦਲੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਤੁੰਗ ਵਰਗੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਰਾਸਤੀ ਮੇਲਿਆਂ ਉੱਪਰ ਬਣਦਾ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਚਿਮਟੇ ਪਿੰਡ ਬੁਆਣੀ ਦੇ…
ਮਸੰਦਾਂ ਤੋਂ ਗੁਰੂਦੁਆਰੇ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਜਦੋਂ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਜੱਥੇ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਓਹ ਜੋਸ਼ ਭਰਪੂਰ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਾਂਦੇ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਢੋਲਕ ਅਤੇ ਚਿਮਟਾ ਹੀ ਮੁੱਖ ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤਹਿਤ ਇਕ ਚੱਕਰਵਤੀ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਬੁਆਣੀ, ਤਹਿਸੀਲ ਪਾਇਲ਼ (ਲੁਧਿਆਣਾ) ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੈਠੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰ ਫਤਿਹ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਵੰਗਾਰ ਦੇ ਹੋਏ, ਨੇ ਚਿਮਟਾ ਵਜਾ ਕੇ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਿਆ, ‘ਜਿੱਤਣਾ ਭੁਝੰਗੀਆਂ ਨੇ ਗੰਗਸਰ ਦਾ ਮੋਰਚਾ ਭਾਰੀ’ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਸੰਦਾਂ ਤੋਂ ਗੁਰੂਦੁਆਰੇ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਜੱਥੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹਲੂਣ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਗੁਰੂ ਦੇ ਰੰਗਰੇਟੇ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ ਕਰਾਈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਨੇੜਲੀ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਭਰਤ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਓਹ ਸੰਗਤਾਂ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ ਲਈ ਚਿਮਟਾ ਵਜਾ ਕੇ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਦਾ। ਚਿਮਟਾ ਵਜਾਉਣ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਚਿਮਟੇ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਬੋਲਦਾ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਚਿਮਟੇ ਨੂੰ ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਮੋਟੀ ਭਾਰੀ ਪੱਤੀ ਦਾ ਭਾਰਾ ਚਿਮਟਾ ਉਸ ਵਾਂਗ ਨਚਾ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਹੱਲ ਕੱਢਿਆ ਮਿਸਤਰੀ ਜੈ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ ਮਿਸਤਰੀ ਬੀਰ ਸਿੰਘ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੋਟੀ ਪੱਤੀ ਨੂੰ ਭੱਠੀ ‘ਚ ਪਾ ਕੇ ਆਹਰਨ ‘ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਹਥੌੜੇ ਦੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਿੱਧਾ, ਪਤਲਾ ਤੇ ਕੂਲ਼ਾ ਕਰ, ਭੰਨ ਪਾ ਕੇ ਪੱਤੀ ਦੂਹਰੀ ਕਰਕੇ ਵਿਚ ਕੜਾ ਪਾ ਕੇ ਇਕ ਬੰਦ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਸਵਾ ਫੁੱਟ ਥਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਚਾਰ-ਚਾਰ ਊਂਗਲ਼ਾਂ ਦੀ ਵਿੱਥ ‘ਤੇ ਗਲ਼ੀਆਂ ਕੱਢ ਕੇ ਲੰਮੀਆਂ ਰਿਪਟਾਂ ‘ਚ ਦੋ-ਦੋ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਪਤਾਸੇ (ਗੋਲ਼ ਪੱਤੀਆਂ) ਮੋਕਲ਼ੀਆਂ ਕਰਕੇ ਪਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਨਵੀਂ ਜੁਗਤ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਇਸ ਹੌਲ਼ੇ ਫੁੱਲ ਚਿਮਟੇ ਨੂੰ ਹਿਲਾਇਆ ਤਾਂ ਮਹੌਲ ਸੰਗੀਤਮਈ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਹੜਾ ਫੜ੍ਹੇ ਵਜਾਉਣੋਂ ਨਾ ਹਟੇ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਸੁਰ ਤਾਲ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਗਰ ਬੁਆਣੀ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਚਿਮਟਾ ਗੁਰੂ ਦੇ ਰੰਗਰੇਟੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਦਾ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਸਿੰਘ ਰਮਤਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਆਏ ਸੁਨੇਹੇ ਨਾਲ਼ ਹੈਰਾਨੀ ਭਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਫੈਲ ਗਈ, ਕਿ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਚਿਮਟਾ ਭਾਈ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਣਾ ਕੇ ਦਿੱਤੈ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਇਕ ਚਿਮਟਾ ਜਰੂਰ ਭੇਜੋ। ਫਿਰ ਜਿਸ ਪਿੰਡੋਂ ਵੀ ਗੁਰੂਦੁਆਰੇ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਜੱਥਾ ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਅਗਾਊਂ ਸੁਨੇਹੇ ਨਾਲ਼ ਮਾਇਆ ਵੀ ਭੇਜ ਕੇ, ਜੋੜੀ ਚਿਮਟਿਆਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਹੁਣ ਜੈ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬੇਟਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਵੀ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਜੁੱਟ ਗਿਆ। ਇਕ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ, ਜੈਤੋਂ, ਗੰਗਸਰ, ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨਾਦੇੜ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ ਹਰ ਮੈਦਾਨ, ਹਰ ਦੀਵਾਨ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਬੁਆਣੀ ਦੇ ਚਿਮਟੇ ਵੱਜਦੇ ਸਨ।
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੇਤੀ ‘ਚ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ
ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਫ਼ਰ ਦੇ 50 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲਏ ਹਨ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਰਾਜ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਇਕ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਹੁਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਸਬੰਧੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕੇ. ਐਸ. ਚਾਵਲਾ
ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੇਵਾ ਵਿਚ 50 ਸਾਲ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਬਕ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲਏ ਹਨ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਇਸ ਦੀ ਗੋਲਡਨ ਜੁਬਲੀ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ੍ਰੀ ਪ੍ਰਣਾਬ ਮੁਖਰਜੀ ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਜੁਬਲੀ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਸਮਾਰੋਹ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕਰਨਗੇ। ਜਦਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਸਥਾਪਨਾ ਦਿਵਸ 17 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਚੌਥੀ ਰਾਜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੇ ਐਕਟ ਅਨੁਸਾਰ 1962 ਵਿਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਵਰਗੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ: ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਸਨ। ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਹਿਸਾਰ ਅਤੇ ਪਾਲਮਪੁਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕੈਂਪਸ ਵਿਚ ਹੋਈ। ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 1966 ਵਿਚ ਪੁਨਰ ਗਠਨ ਪਿੱਛੋਂ ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਵਿਚ ਸਾਂਝੀ ਕੜੀ ਬਣੀ ਰਹੀ। 1970 ਵਿਚ ਹਿਸਾਰ ਕੈਂਪਸ ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਪਾਲਮਪੁਰ ਕੈਂਪਸ ਨੂੰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਲਈ ਦੋ ਬਹੁਤ ਯੋਗ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਅਤੇ ਉਪ-ਕੁਲਪਤੀਆਂ ਕਰਕੇ ਸੰਭਵ ਹੋਈ। ਸ੍ਰੀ ਪੀ. ਐਨ. ਥਾਪਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਉਪ-ਕੁਲਪਤੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਡਾ: ਐਮ. ਐਸ. ਰੰਧਾਵਾ ਆਏ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਉਪ-ਕੁਲਪਤੀ ਆਈ. ਸੀ. ਐਸ. ਕਾਡਰ ਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਤਿੰਨਾਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨੀਹਾਂ ਰੱਖੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਿਤ ਅਤੇ ਯੋਗ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹੀ ਰੱਖੇ ਜਾਣ। 1966 ਵਿਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੀ 3ਜਠਠਖਵ ਸੰਸਥਾ ਤੋਂ ਮੈਕਸੀਕਨ ਕਣਕ ਦੇ ਲਿਆਉਣ ਨਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਖੋਜ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਡਾ: ਡੀ. ਐਸ. ਅਟਵਾਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪੌਦਾ ਪਾਲਕਾਂ ਨੇ ૿ੜ ੧੮ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਸੋਨਾਲੀਕਾ ਵਰਗੀਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਰਾਜ ਵਿਚ ਆਮ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਲਿਆਂਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ।
ਭਾਵੇਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 1962 ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਰਸਮੀ ਉਦਘਾਟਨ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ 8 ਜੁਲਾਈ 1963 ਨੂੰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਅਮਰੀਕਨ ਰਾਜਦੂਤ ਡਾ: ਗੈਲਬਰੇਥ ਵੀ ਉਦਘਾਟਨ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਉਹਾਈਓ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ‘ਤੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਹਿਯੋਗਤਾ ਵੀ ਰਹੀ। ਉਹਾਈਓ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਨ ਮਾਹਰਾਂ ਦੀ ਕਿ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਟੀਮ ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਪੀ. ਏ. ਯੂ. ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ “ਤ਼ਜਦ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਉੱਚ ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਪੀ. ਐਚ. ਡੀ. ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੀ. ਏ. ਯੂ. ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਬੰਧ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਹੋਈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਕਣਕ-ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਮੁਖੀ ਡਾ: ਖੇਮ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਰਹੇ ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਣਕ-ਪਾਲਕ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਸ ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਉਪ-ਕੁਲਪਤੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਹੋਏ।
(ਕਿਸਾਨ ਬੀਜ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ)
ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਿਲਪਾਈਨਜ਼ ਜਿਥੋਂ ਡਾ: ਜੀ. ਐਸ. ਖੁਸ਼ ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਪਾਲਕ ਬਣੇ, ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਇਥੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਪ੍ਰਫੁਲਿਤ ਹੋਇਆ। ਡਾ: ਖੁਸ਼ ਜੋ 9ਞਞ9 ਫਿਲਪਾਈਨਜ਼ ਵਿਚ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਡਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਣ ਪਿਛੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਵਸ ਗਏ ਹਨ, ਨੇ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸਮਾਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਬੀਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੁਣ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਰੀ ਸੰਸਥਾ ਪੀ. ਏ. ਯੂ. ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੇ ਧੰਨਵਾਦ ਲਈ 3.5 ਕਰੋੜ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੈਸਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਅੰਨ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਂਵਾਂ ਤੋਂ ਇਨਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।
ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਹੁਣ 4 ਸਬੰਧਿਤ ਕਾਲਜ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਇਹ 5 ਕਾਲਜ ਸਨ ਅਰਥਾਤ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਐਗਰਕੀਲਚਰ, ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਬੇਸਿਕ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਹਿਊਮੈਨਟੀਜ਼, ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਐਂਡ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਹੋਮ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਵੈਟਰਨਰੀ ਸਾਇੰਸ। ਸੰਨ 2005 ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਵੈਟਰਨਰੀ ਅਤੇ ਐਨੀਮਲ ਸਾਇੰਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (714ੜ1ਛ”) ਦੇ ਬਣਨ ਨਾਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਵੈਟਰਨਰੀ ਸਾਇੰਸ ਪੀ. ਏ. ਯੂ. ਤੋਂ ਅੱਡ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀਆਂ 705 ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਕੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ 115 ਕਿਸਮਾਂ ਕੌਮੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕਣਕ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ 1967 ਵਿਚ 1.2 ਟਨ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 2011 ਵਿਚ 4.7 ਟਨ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਪੀ. ਏ. ਯੂ. ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਫ਼ਲ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਅਤੇ ਖੁੰਬ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਮੱਖੀ ਪਾਲਣ ਵਰਗੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਫਸਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੀ. ਏ. ਯੂ. ਨੇ ਕਰਾਪ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਬਾਇਓ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੀ. ਏ. ਯੂ. ਨੇ ਸੂਬੇ ਵਿਚ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਅੰਡਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਦੋਗਲਾਕਰਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਭਰੂਣ ਬਦਲਣ ਦੀ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵੀ ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਪਿਛਲੀ ਸਦੀ ਦੇ 90ਵੇਂ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇਖੇ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਢਿੱਲਾ ਪੈ ਗਿਆ ਪਰ ਡਾ: ਕੇ.ਐਸ. ਔਲਖ ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਸਨ, ਦੀ ਉਪ-ਕੁਲਪਤੀ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਣ ਨਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਫਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗ਼ੈਰ-ਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਿਆ। ਡਾ: ਔਲਖ ਨੇ 2006 ਵਿਚ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ 100 ਕਰੋੜ ਦੀ ਸਪੈਸ਼ਲ ਗਰਾਂਟ ਵੀ ਲਿਆਂਦੀ ਜੋ ਰਾਸ਼ੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਈ ਕੇਂਦਰੀ ਬਜਟ ਵਿਚ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ।
ਡਾ: ਔਲਖ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਪ-ਕੁਲਪਤੀ ਬਣਨ ਲਈ ਡਾ: ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੰਗ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਏ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੈਨਸ਼ਨਾਂ ਦੇਣ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੋਲ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਡਾ: ਕੰਗ ਨੇ 10ਵੀਂ ਪਾਸ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਕਾਲਜ ਵਿਚ 6 ਸਾਲਾ ਬੀ. ਐਸ. ਸੀ. ਕੋਰਸ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ ਇਹ ਕੋਰਸ ਪੇਂਡੂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸੀ। ਡਾ: ਕੰਗ ਨੇ ਵੀ ਕਈ ਨਵੇਂ ਕੋਰਸ ਆਰੰਭ ਕੀਤੇ ਜੋ ਪੈਸੇ ਪੱਖੋਂ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਸਨ।
ਵਰਤਮਾਨ ਉਪ-ਕੁਲਪਤੀ ਡਾ: ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਵਰਗੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੱਕੀ ਪਾਲਕ ਹਨ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਅਜੇ ਵੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਏ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੈਨਸ਼ਨਾਂ ਦੇਣ ਅਤੇ ਖੋਜ ਲਈ ਪੈਸੇ ਪੱਖੋਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਲਾਨਾ ਗਰਾਂਟ 94.00 ਕਰੋੜ ਤੋਂ 190.00 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹਰ ਸਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਏ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਅਤੇ ਪੈਨਸ਼ਨ ਪਹਿਲੀ ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਡਾ: ਢਿੱਲੋਂ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਟਾਫ਼ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਪਰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਹੌਸਲਾ-ਵਧਾਊ ਹੁੰਗਾਰਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੰਜਾਬ ਲਈ 25 ਸਾਲਾ ਦੂਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਡਾ: ਢਿੱਲੋਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜੇ ਤੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਤੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਿਜਨਲ ਰਿਸਰਚ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ‘ਤੇ ਕਿਸਾਨ ਮੇਲੇ ਲਗਾਉਂਦੀ ਆਈ ਹੈ। ਸਾਲ 1967 ਵਿਚ ਕਿਸਾਨ ਮੇਲਾ ਆਰੰਭ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪੀ. ਏ. ਯੂ. ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੀ। ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਦੀ ਇਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸਥਾਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਅੱਜ ਕਿਸਾਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਕੇਵਲ ਬੀਜ ਖਰੀਦਣ ਵਿਚ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਚੀਜ਼ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਵਿਸਥਾਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸੁਧਾਰਨ ਵੱਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਾਇਓ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਬਾਇਓ-ਫਿਊਲ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਜ ਵਿਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਪੈਟਰਨਾਂ ‘ਚ ਭਿੰਨਤਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਹੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ‘ਤੇ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਡਾ: ਢਿੱਲੋਂ ਇਹ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਮੰਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਜਰਾ ਅਤੇ ਨੇਪੀਅਰ ਬਾਜਰਾ ਵਰਗੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ‘ਤੇ ਹੋਰ ਖੋਜ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਫਲਾਂ ਦੀ ਪਨੀਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਣਾ ਵੀ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਵੀਂ ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਹਰਮਨਪਿਆਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੌਣ-ਪਾਣੀ ਦਾ ਅੱਤ ਦਾ ਗਰਮ ਜਾਂ ਸਰਦ ਹੋਣਾ ਵੀ ਫਿਕਰ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਵੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਪੀ. ਏ. ਯੂ. ਉਪ-ਕੁਲਪਤੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਬਾਲਬਾੜੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚੋਂ 35 ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੌਮੀ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਾਂ ਹੁਣ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕੈਂਪਸ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਹੈ, ਜੋ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਭਿੰਨਤਾ ਦੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
(ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦਾ ਬਾਹਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼)
Ghraat (Water Mill), one of the few remaining flour mills powered by waterwheels on the canal at village Sudhar in Ludhiana district.
Earlier posted on December 29 2010:
Pre Partition (1947) mile stone opposite Jagat Sewak Khalsa College-Mehena (Punjab) on Ludhiana-Moga Highway (NH-95), shows Lahore 87 miles, Ferozepur 38 miles, Moga 4 miles, Jagraon 15 miles & Ludhiana 38 miles.
ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਚਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਘੁਡਾਣੀ ਕਲਾਂ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਪਾਇਲ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਿੰਡ ਘੁਡਾਣੀ ਕਲਾਂ ਪਾਇਲ-ਰਾੜਾ ਸਾਹਿਬ ਸੜਕ ਉਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਚਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। 1688 ਬਿਕਰਮੀ (25 ਫੱਗਣ) ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਪਿੰਡ ਤਖਤੂਪੁਰਾ, ਛਪਾਰ, ਹਠੂਰ, ਪੱਖੋਵਾਲ, ਗੁੱਜਰਵਾਲ ਅਤੇ ਰਾੜੇ ਆਦਿ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇਕ ਸ਼ਾਂਤ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਕਮਰਕੱਸਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਤੇ ਦਮ ਲੈਣ ਲੱਗੇ। ਜਿਸ ਜਗ੍ਹਾ ਉਪਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕੁਝ ਪਲ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਬਿਤਾਏ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋਹਤਬਰ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਿੰਡ ਘੁਡਾਣੀ ਕਲਾਂ ਪਹੁੰਚਣ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਨਗਰ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾਣ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਮਰਵਾਹੇ ਖੱਤਰੀ ਬਾਬੇ ਸੂਰਤੀਏ ਦੇ ਘਰ ਬਣੀ ਹਵੇਲੀ ਵਿਚ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ 45 ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਾਰੇ। ਉਸ ਹਵੇਲੀ ਵਿਚ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਹਵੇਲੀ ਸਾਹਿਬ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਿਸ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਥਾਂ ਉਪਰ ਦੀਵਾਨ ਸਜਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਥਾਂ ਉਪਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਚੋਲਾ ਸਾਹਿਬ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ 45 ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰੂ ਜੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਲਖਿਆਣੇ ਟੋਭੇ ‘ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦਾਤਣ ਕੁਰਲਾ ਕਰਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਇਕ ਦਿਨ ਨਿੰਮ ਦੀ ਦਾਤਣ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਟੁਕੜੇ ਨੂੰ ਟੋਭੇ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਖੋਬ (ਗੱਡ) ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਨਿੰਮ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਸ ਥਾਂ ਉਪਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਨਿੰਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਵਲੋਂ ਪਿੰਡ ਘੁਡਾਣੀ ਕਲਾਂ ਤੋਂ 45 ਦਿਨ ਰਹਿਣ ‘ਤੇ ਵਿਦਾਇਗੀ ਲੈਣ ਸਮੇਂ ਨਗਰ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ 52 ਕਲੀਆਂ ਵਾਲਾ ਆਪਣਾ ਚੋਲਾ ਸਾਹਿਬ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੀ ਪੰਜ ਗ੍ਰੰਥੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਿੱਤਨੇਮ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਜੋੜਾ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੰਜੀ ਦੇ ਬਾਣ ਸਮੇਤ ਪਵਿੱਤਰ ਵਸਤੂਆਂ ਨਗਰ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਵਸਤੂਆਂ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਪੂਰਨ ਗੁਰਮਰਿਆਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਅਸਥਾਨਾਂ ਉਪਰ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਬਾਬਾ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਦਿੱਲੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਜਥਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ।
Historical town of Raikot (Ludhiana-Punjab).
Ghudani Kalan (Ludhiana-Punjab)
Meet Sukhjit a writer from Punjab.
