• Contact Us
  • Punjab, the land of five rivers, India's bread basket, cradle of the Green revolution, land of Saint Soldiers. ਪੰਜਾਬ ਰੰਗਲਾ ਦੇਸ ਹੈ। ਇਥੇ ਕੁਦਰਤ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਨਿਖਾਰ ਵਿਚ ਬਹੁਰੰਗੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਰਿਆਵਲ ਤੇ ਸੋਕਾ, ਗਰਮੀ ਤੇ ਸਰਦੀ, ਮੀਂਹ ਤੇ ਔਡ਼, ਹੁੱਸਡ਼ ਤੇ ਤੀਖਣ ਬੁੱਲੇ, ਸਰੀਰਕ ਸ੍ਰਮ ਤੇ ਕੋਮਲ ਹੁਨਰ, ਮਾਲਾ ਤੇ ਚੰਡੀ, ਰੁੱਖਡ਼ਪਣ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਸਤਾ ਆਦਿ ਬੇਜੋਡ਼ ਜੋਡ਼ੇ ਅੰਕ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵਾਂਙ ਇਥੇ ਗਲਵੱਕਡ਼ੀਆਂ ਪਾਈ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। Eh Mera Punjab | Promote your Page too
    free counters

    ਸੁਰਮਾ : ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਵ

    ਸਾਫ਼, ਤੰਦਰੁਸਤ ਅਤੇ ਆਕਾਰ ਵਿਚ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਸੂਚਕ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੁਰਮੇ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਔਰਤ ਪਰਾਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਕਰਦੀ ਆਈ ਹੈ।

    ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਵਸ਼ੇਸਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲੀ ਸੁਰਮੇਦਾਨੀ ਅਤੇ ਸਲਾਈਆਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸੁਰਮਾ ਅੰਕਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਰੁਚੀ ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਰੰਭ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

    ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ ਸੁਰਮੇ ਬਿਨਾਂ ਅਧੂਰੀਆਂ ਹਨ। ‘ਅੱਖ ਸਲਾਈ’ ਦੀ ਰਸਮ ਫਾਜ਼ਲਿਕਾ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਅਰੋੜਿਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਔਰਤ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਰਭ ਠਹਿਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਨਣਾਨ ਗਰਭ ਦੇ ਤੀਸਰੇ ਮਹੀਨੇ ਉਸ ਦੀ ਅੱਖ ਵਿਚ ਸੁਰਮਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਰੀਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੱਕ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸੁਰਮਾ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀ। ਵਿਆਹ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਅਵਸਰ ਉਤੇ ਵਿਆਂਹਦੜ ਲੜਕੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸੁਰਮਾ ਭਰਜਾਈ ਵੱਲੋਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਭੇਜੀ ਗਈ ਸੁਹਾਗ ਪਟਾਰੀ ਵਿਚ ਸੁਰਮਾ ਜ਼ਰੂਰ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਲੜਕੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੁਰਮਾ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਹੀ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਕੁਆਰੀ ਕੰਨਿਆ ਲਈ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸੁਰਮਾ ਅੰਕਿਤ ਕਰਨਾ ਵਰਜਿਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹੋਇਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ:

    ਧਾਰੀ ਬੰਨ੍ਹ ਸੁਰਮਾ ਨਾ ਪਾਈਏ,
    ਧੀਏ ਘਰ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ।

    ਅਰਥ ਵੇਦ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਅਵਸਰ ‘ਤੇ ਵਰ ਅਤੇ ਵਧੂ ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸੁਰਮਾ ਅੰਕਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

    ਸੁਰਮੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿੰਗਾਰਨ ਜਾਂ ਆਕਰਸ਼ਿਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਸਗੋਂ ਮੂੰਹ ਉਪਰ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਤਿਲ ਵੀ ਸੁਰਮੇ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਠੋਡੀ ਉਪਰ ਸੁਰਮੇ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਤਿੰਨ ਬਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ‘ਤ੍ਰੈਦਰਸ਼ੀ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਜੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

    ਸੁਰਮੇ ਦੀ ਬਿੰਦੀ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਵੀ ਜੁੜੀ ਹੈ ਕਿ ਮੂੰਹ ਉਪਰ ਸੁਰਮੇ ਦੀ ਬਿੰਦੀ ਬੁਰੀ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਾਵਾਂ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ‘ਤੇ ਕਾਲਾ ਟਿੱਕਾ ਲਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

    ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਸੁਰਮਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਰੁਚੀ ਅਲੋਪ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਪਰ ਬਦਲਾਅ ਜ਼ਰੂਰ ਰੂਪਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਕਰਿਆਨੇ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਤੋਂ ਡਲੀ ਵਾਲਾ ਸੁਰਮਾ ਲਿਆ ਕੇ ਔਰਤ ਮਹੀਨਾ-ਮਹੀਨਾ ਭਰ ਰਗੜਦੀ ਅਤੇ ਬਰੀਕ ਪੀਸ ਕੇ ਬੜੀ ਰੀਝ ਨਾਲ ਸੁਰਮਾ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਸੁਰਮਾ-ਸੁਰਮੇਦਾਨੀ ਵਿਚ ਭਰ ਕੇ ਰੱਖ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਕਈ-ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਜਾਨ ਸੀ। ਪਰ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਪੈਨਸਿਲ ਵਾਲਾ ਸੁਰਮਾ, ਦ੍ਰਵ ਸੁਰਮਾ ਆਦਿ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਬਜਾਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੁਰਮੇ ਵਿਚ 50 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸਿੱਕੇ ਦੀ ਮਿਲਾਵਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਅਤੇ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੈ।

    0 notes

    ਪੇਂਡੂ ਦੰਗਲ

    ਜੁੱਸੇ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੌਡੀ ਤੇ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਦੰਗਲ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਪਸੰਦ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕੌਡੀ ਦਾ ਰੂਪ ਬਦਲ ਗਿਆ, ਸਾਹ ਦੀ ਕੌਡੀ ਦੀ ਥਾਂ, 30 ਸਕਿੰਟ ਦੀ ਰੇਡ ਬਣਾ ਕੇ ਕੌਡੀ ਨੂੰ ਕਬੱਡੀ ਵਿਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਪੈਸਿਆਂ ਵਾਲੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਜੁੱਸੇ ਤੇ ਦਮ ਦੀ ਖੇਡ ਨਾ ਰਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਹੁਣ ਇਸ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਕੀਤਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਸਾਡੀਆਂ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਤੇ ਦੰਗਲ ਹਾਲੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਹਨ।

    ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ‘ਤੇ ਇਹ ਹਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲੋਂ ਮਿੱਥੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ‘ਤੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਸਥਾਨਕ ਮੇਲੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਇਹ ਕੰਮ ਨੇਮ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗੁੱਗੇ ਦੇ ਮੇਲੇ ਜਿੱਥੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਇਹ ਇਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਇਥੇ ਸਾਰੇ ਇਨਾਮ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਹੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਗਦ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦੇਸੀ ਘਿਓ ਦੇ ਪੀਪੇ, ਗੱਭਣ ਝੋਟੀਆਂ, ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ, ਕਾਰਾਂ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੁੰਦੀਆਂ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੱਲ ਦਾ ਝੰਡਾ ਜਾਂ ਪਟਕਾ ਵੱਡਾ ਮਾਣ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

    ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਫ਼ਸਰ ਅਕਸਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੇਲਿਆਂ ਜਾਂ ਦੰਗਲਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਦੂਰ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੁਲਿਸ ਵੀ ਨਾ ਮਾਤਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਭ ਕੰਮ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਵਲੋਂ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੈਸੇ ਦੀ ਲੋੜ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਲਾਈ ਢਾਲ਼ ਹੀ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਤਾਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ 200 ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਨੇਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਲੋਕ , ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਿਤੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਘਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੱਨੁਖ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰੀ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿਚ ਇਹ ਸਹਿਜ ਦਾ ਵਗਦਾ ਦਰਿਆ ਮਾਨਣਯੋਗ ਹੈ।

    2 notes

    Save Heritage-Daulat Khana at Aam Khas Bagh-Sirhind (Punjab)

    The Daulat Khana was built by Mughal emperor Shahjahan as his private residence inside Aam Khas Bagh-Sirhind (Punjab). The Daulat Khana is located at the southern end of the complex, It consists of a central hall and the eastern wall has two tall minarets. On the northern side there are many tanks and fountains in the garden of the building. The rooms and main hall of the building were painted with decorative motifs. Decorative brick work is seen on the eastern face. The decorative features include remains of paintings in floral and Islamic patterns. The decorative columns add to the artistic features of the structure. The whole structure has pointed arched openings. Terracotta flooring is found in the central octagonal fountain hall. Fine lime flooring is found in other places.

    The complex lies in ruins and the state government and its department responsible for its upkeep has no answers.

    1 note

    ਲਖ ਖੁਸੀਆ ਪਾਤਿਸਾਹੀਆ ਜੇ ਸਤਿਗੁਰੁ ਨਦਰਿ ਕਰੇਇ ॥
Lakh Khushiyan Patshaiyan

    ਲਖ ਖੁਸੀਆ ਪਾਤਿਸਾਹੀਆ ਜੇ ਸਤਿਗੁਰੁ ਨਦਰਿ ਕਰੇਇ ॥

    Lakh Khushiyan Patshaiyan

    65 notes

    Breaking Bread…

    Punjab is home to the most fertile land in India and some of it’s warmest people. I can say this with complete confidence (and a little bias) as I happen to be Punjabi. Agriculture is the state’s predominant industry, and it proudly holds the title of “the largest single producer of wheat in India.”

    Here, “farm-to-table” isn’t a trend; it’s a part of daily life. Whether you’re visiting the local sabji mundi (vegetable market) or picking through a rainbow assortment of produce off a wooden cart in your uncle’s driveway, fresh is a given. But the best place to experience this in both product and preparation, is in the quiet countryside.

    As kids, my brother and I spent a number of winter holidays in India with family. This was part of our parent’s yearly effort to submerge us in our culture, while also escaping Toronto’s snow. Thanks to jet-lag, we were often awake at the crack of dawn, lucky to catch the early sun peeking over the misty horizon, giving light to damp, green fields and bleary-eyed water buffalo. Here, in this spiritual haven, we learned where our Punjabi food came from.

    Like most traditional cultures, the actual farming is done by men, while the village women do the lion’s share of the prep and cooking. Ranging from single-digit to twilight years in age, rural Punjabi women are knowledgeable about food in ways most chefs are—and one thing that is consistent across villages, suburbs, cities, and continents, is our bread.

    Roti, also known as chapati, is unleavened Indian bread made from stoneground whole wheat flour, called atta. It’s a staple in Indian cuisine, and is normally eaten with cooked vegetables, curries, and a variety of legumes (lentils, chickpeas, etc.). Given the easy preparation—and just because it tastes better—most Indian homes will make fresh roti daily, sometimes for every meal.

    I had the opportunity to spend time in a quintessential Punjabi village on my last trip to India. Leaving behind the city of Jalandhar, my uncle took us to meet some old friends of his. We arrived in the afternoon, ready to witness the daily dinner prep. I sat with one aunty (everyone is everyone’s aunt or uncle in India) who told me the young, green chickpeas she was picking out of their pods would be included in our dinner tonight. She smiled gently and asked questions about “America” while her hands quickly and expertly plucked multiple peas at a time.

    The eldest in the family, a sweet bibi ji (a respectful name for “grandma”) who would shyly cover her face when she laughed to conceal the few remaining teeth in her mouth, saw my interest in vegetables and was eager to show me the basket of red carrots they had dug up just the day before. The first time I saw carrots in India, I thought something was wrong with them. Having associated orange with carrots since I was a kid, the red-hued Northern Indian variety took a bit of getting used to. The difference in taste was incredible; it’s what you imagined carrots were supposed to taste like, but just didn’t know it until now.

    I shifted seats to watch another aunty prepare fresh dough for tonight’s rotis. Her hands worked methodically as she added water to dry flour, getting the consistency just right. Strong knuckles kneaded the atta, producing the correct amount of gluten. The muscle memory could rival those classically trained in top kitchens. Her eyes stayed on mine and on my camera, only occasionally flicking down to avoid any snapshots of her face. Without the need for measuring tools or scales, she tore chunks of pliable dough creating perfectly symmetrical balls that would be rolled out into flat discs. A hot tava is used to cook the raw chapatis. Steam created internally slowly puffs up each individual piece of bread. They say if a roti inflates perfectly, it means you’re very hungry.

    Gajar matar sabji, which is carrots and peas cooked in tharka (onions, garlic, tomatoes, ginger, and cumin seeds sautéd together in oil, plus a cocktail of spices), plus harrai channai (green chickpeas in a similar concoction) were the two dishes prepared. Homemade yogurt, pickled mango, and slices of onion filled the remaining compartments in everyone’s thali. We sat cross-legged on the floor as one large family, and shared a delicious, authentic Punjabi meal together.

    By Deepi Ahluwalia

    45 notes

    ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਬਦਲਦੀ ਨੁਹਾਰ

    20ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੇ ਪੱਛਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੇ ਸਾਡੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ | ਲੋਕ ਸਾਰੰਗੀਆਂ, ਅਲਗੋਜ਼ੇ, ਅਖਾੜੇ, ਝੂਮਰ, ਸੰਮੀ, ਫੁਲਕਾਰੀਆਂ, ਚਰਖੇ, ਖੂਹਾਂ, ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ, ਪਹਿਰਾਵੇ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਆਦਿ ਨਾਲੋਂ ਨਿਖੜਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ | ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿ੍ੰਞਣਾਂ ਵਿਚ ਕਸੀਦੇ ਕੱਢਣ, ਪੀਂਘਾਂ ਝੂਟਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਾਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ | ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਕੁੜੀਆਂ ਵਧੇਰੇ ਸਮਾਂ ਜਿਮ, ਕਲੱਬਾਂ ਤੇ ਕਿੱਟੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿਚ ਬਿਤਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿੱਛੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਕਸੂਰ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਦਬਾਅ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਰਕੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਕੰਮਾਂਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਵੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ |

    ਸਪੱਸ਼ਟ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੰਜਾਬ ਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਢਾਲ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਤੀਵੀਆਂ ਦੀ ਸਿਰਾਂ ਤੋਂ ਚੁੰਨੀ ਤਾਂ ਗੁਆਚ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਜੋਕੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਪੱਛਮੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਤੇ ਜੰਕ ਫੂਡ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸੇ ਦੀ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ | ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਸਾਗ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ ਦਾਤ, ਤੰਦੂਰ ਤੇ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਲੋਕ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਘਰ-ਘਰ ਵਿਚ ਮਾਈਕ੍ਰੋਵੇਵ ਤੇ ਆਟੇ ਗੁੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ, ਭਾਂਡੇ ਧੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਆ ਗਈਆਂ ਹਨ | ਅਸੀਂ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਲਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਰਹੇ ਹਾਂ | ਇਸ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ | ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਥੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਮੰੂਹ ਵਿਚ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦਾ ਸਾਗ, ਮੱਕੀ ਦੀ ਰੋਟੀ, ਲੱਸੀ, ਮੱਖਣ, ਖੀਰ, ਪੂੜੇ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ ਪਾਣੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਥੇ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਬਰਗਰ, ਨੂਡਲਸ, ਪੀਜ਼ੇ ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਾ ਕੇ ਘਰੋਂ ਪੈਸੇ ਲਗਾ ਕੇ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਖਾਣੇ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਜੋ ਤੱਤ ਉਸ ਵਿਚ ਹਨ, ਉਹ ਜੰਕ ਫੂਡ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹਨ | ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹਰ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਕਰਕੇ, ਸਮਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਘਰ ਵਿਚ ਸਾਗ ਤੇ ਮੱਕੀ ਦੀ ਰੋਟੀ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਸੰਕੋਚ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਭੋਜਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਦਾ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਲਈ ਉਕਸਾਅ ਰਹੇ ਹਨ | ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੇ ਇਹੀ ਹਾਲ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਲੋਕੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਤੁਲਿਤ ਭੋਜਨ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹੀ ਵੇਖਣਗੇ, ਖਾਣ ਲਈ ਇਹ ਘੱਟ ਹੀ ਮਿਲੇਗਾ | ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਿਹਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਦੇਸੀ ਘਿਓ ਪਚਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ | ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕ ਸੇਰ-ਸੇਰ ਘਿਓ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਸਨ |

    ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਣ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਫੁਲਕਾਰੀ, ਖੂਹ, ਟਿੰਡਾਂ, ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਭਾਂਡੇ, ਦਰੀਆਂ ਤੇ ਖੇਸ, ਪੱਖੀਆਂ ਆਦਿ ਦੀ | ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਲਓ ਤਾਂ ਉਹ ਮੰੂਹ ਚਿੜਾਅ ਕੇ ਹੱਸ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਮਸ਼ੀਨੀ ਯੁੱਗ ਆਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਏ. ਸੀ. ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੱਖੀਆਂ ਬਾਰੇ ਕਿੱਥੋਂ ਪਤਾ ਹੋਵੇਗਾ? ਡਿਨਰ ਸੈੱਟ ‘ਤੇ ਵਧੀਆ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘਰ ਵਿਚ ਹੋਣ ਨਾਲ ਉਹ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਪੁੱਛਣਗੇ? ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀਟਰ ਹੋਣਗੇ, ਗਰਮ ਕੰਬਲ ਹੋਣਗੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਰੀਆਂ ਤੇ ਖੇਸਾਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਿਥੋਂ ਹੋਵੇਗੀ? ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਸਾਮਾਨ ਜ਼ਰੂਰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਮਿਲੇਗਾ, ਪਰ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਦੇ ਬੱਚੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਤਾਂ ਕੀ, ਨਾਂਅ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਉਹ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਹੱਸ ਪੈਣਗੇ | ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਣਕ ਦੇ ਸਿੱਟਿਆਂ ਤੱਕ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ | ਹੁਣ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੀ, ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਵਿਸਾਰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ | ਬੱਚੇ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣ ਵਿਚ ਹੇਠੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵੀ ਦੇਖੋ-ਦੇਖੀ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਹਿੰਦੀ ਬੋਲਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਰੱਖਣ ਤਾਂ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪ੍ਰਤੀ ਹੀਣ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ | ਇਸ ਬਾਰੇ ਇਕ ਗੀਤ ਵੀ ਹੈੈ:
    ਮੈਨੂੰ ਇਉਂ ਨਾ ਮਨੋ ਵਿਸਾਰ,
    ਵੇ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਆਂ

    ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ, ਪਹਿਰਾਵੇ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਬਦਲਾਅ ਆ ਗਿਆ ਹੈ | ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਚੋਪੜ, ਕੋਟਲਾ ਛਪਾਕੀ, ਗੁੱਲੀ ਡੰਡਾ ਵਰਗੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ | ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਸ਼ੌਕੀਆ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਲਈ ਕਬੱਡੀ, ਚੌਪੜ, ਗਤਕੇ ਆਦਿ ਖੇਡਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਕਈ ਨਵੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਲਈ ਹੈ | ਪੁਰਾਤਨ ਯੁੱਗ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿਚ ਢੇਰ ਸਾਰਾ ਅੰਤਰ ਆ ਗਿਆ ਹੈ | ਪਹਿਲਾਂ ਸਲਵਾਰ-ਕਮੀਜ਼ ਤੇ ਧੋਤੀ-ਕੁੜਤੇ, ਪੈਂਟ-ਕਮੀਜ਼ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਸੀ ਪਰ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਸਰ ਕਰਕੇ ਵੱਖਰੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਹਿਰਾਵਾ ਇਕ ਹੁਨਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ | ਕੱਪੜੇ ਖਰੀਦਣ, ਸਿਵਾਉਣ, ਪਾਉਣ ਤੇ ਸਜਾਉਣ ਵਿਚ ਸੁਰਮਾ ਮਟਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ | ਇਹ ਇਕ ਫੈਸ਼ਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕ ਦੇਖੋ-ਦੇਖੀ ਪਹਿਰਾਵਾ ਜੇ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੇ ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਮੂਰਖ ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ | ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਪੱਛਮੀ ਪਹਿਰਾਵਾ ਲੋਕ-ਦਿਖਾਵੇ ਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ | ਬੱਚੇ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਉਹ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੀ ਚੋਣ ਆਪ ਕਰਨਾ ਵਧੇਰੇ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਅਜਿਹੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿਚ ਉਹ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਬਾਰੇ ਕਿਥੋਂ ਜਾਣੰੂ ਹੋਣਗੇ? ਅੱਜ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਕਿੰਨਾ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ | ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰ ਟੁੱਟ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਕੱਲਿਆਂ ਰਹਿਣਾ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਫੈਸ਼ਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ | ਕੋਈ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਹਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ | ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗਾ ਸਤਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ | ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਅਣਸੁਖਾਵੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ | ਘਰਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਈ ਮੈਂਬਰ ਬਾਹਰ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਰੁੱਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਘਰ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦੇਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਸਹੀ ਵਿਕਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ | ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਲੋੜ ਹੈ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਬਦਲਾਅ ਨੇ ਸਾਡੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿਤਾ ਹੈ | ਜੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਸੌਾਪਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਣ | ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਦੇਵੇ | ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਤਾਂ ਹੀ ਸਹੀ ਵਿਕਾਸ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਹੋਵੇਗੀ | ਲੋੜ ਹੈ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਭਲਣ ਦੀ | ਜੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਵਿਸਾਰਦੇ ਗਏ ਤਾਂ ਇਕ ਦਿਨ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਗੁਆ ਕੇ ਹੀਣਭਾਵਨਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੇ |

    1 note

    Traditional Punjab.

    Traditional Punjab.

    160 notes

    Laija Chhallian

    Singer:Singer: Chandi Ram Walipuria

    75 Plays

    4 notes

    'ਲੈ ਜਾ ਛੱਲੀਆਂ ਭੁਨਾ ਲਈ ਦਾਣੇ, ਮਿੱਤਰਾ ਦੂਰ ਦਿਆ'

    ਕੁਝ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ‘ਚ ਅੱਸੂ-ਕੱਤਕ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤ੍ਰਿਕਾਲਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮੱਕੀ ਦੀਆਂ ਛੱਲੀਆਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਾਉਣ ਤੇ ਚੱਬਣ ਦਾ ਬੜਾ ਸੁਆਦਲਾ ਸਮਾਂ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਸਾਉਣੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਮੱਕੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਹੜਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਜੁਆਕ ਅਣਸੁੱਕੀਆਂ ਛੱਲੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਰਮਰੇ ਤੇ ਖਿੱਲਾਂ ਬਣਵਾ ਕੇ ਬੜੀ ਰੀਝ ਨਾਲ ਚੱਬਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜੁਆਕ ਸਕੂਲੋਂ ਪਰਤ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਦਾਣੇ ਪੋਣਿਆਂ ‘ਚ ਲਪੇਟਦੇ ਤੇ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਣ ਵਾਲੀ ਚਾਚੀ ਜਾਂ ਤਾਈ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ‘ਚ ਜਾ ਪਹੁੰਚਦੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਹੋਰ ਜੁਆਕ ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ। ਅੱਸੂ-ਕੱਤਕ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ‘ਚ ਬਰਸਾਤ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਲੱਗ ਹਟਿਆ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲੋਂ ਮੇਲ੍ਹਦੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਗਰਮੀ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਜੁਆਕਾਂ ਨੂੰ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਦੀ ਕਾਹਲ ਹੁੰਦੀ, ਪਰ ਭੱਠੀ ਵਾਲੀ ਚਾਚੀ ਨੇ ਤਾਂ ਵਾਰੋ-ਵਾਰੀ ਹੀ ਸਾਰਿਆ ਨੂੰ ਤੋਰਨਾ ਹੁੰਦਾ। ਦਾਣੇ ਭੁਨਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੁਆਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜੇਬਾਂ ਤੇ ਬੋਝੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਤੁੰਨ 'ਨਿਕਲ ਬਾਲਿਆ ਤੇਰੀ ਵਾਰੀ' ਜਾਂ ‘ਬੋਲ ਮੇਰੀ ਮੱਛਲੀ ਕਿੰਨਾ ਕਿੰਨਾ ਪਾਣੀ’ ਜਿਹੀਆਂ ਦੇਸੀ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡਦਿਆਂ ਜਾਂ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਕੰਮ ਨਿਪਟਾਉਂਦਿਆਂ ਇਸ ਮੌਸਮੀ ਸੌਗਾਤ ਦੇ ਸੁਆਦ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਧ ਪੱਧਰੀ ਤੇ ਨਰੋਈ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਸੁਆਦ ਮਾਣਦਿਆਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੂਰਜ ਕਦੋਂ ਅਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਹਵਾਵਾਂ ਕਦੋਂ ਆਪਣਾ ਸਫ਼ਰ ਰੋਕ ਦਿੰਦੀਆਂ ਤੇ ਨਿੱਤਰੇ ਹੋਏ ਨੀਲੇ ਅਸਮਾਨ ‘ਚ ਕਦੋਂ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮੱਠਾ ਮੱਠਾ ਤਾਪ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ।

    ਪੰਜਾਬੀ ਜਨ-ਜੀਵਨ ‘ਚ ਦਾਣੇ ਚੱਬਣ ਤੇ ਗੰਨੇ ਚੂਪਣ ਨੂੰ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਤੇ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਨਰੋਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੰਗਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੰਮੇ ਸਫਰ ‘ਤੇ ਤੁਰਨ ਲੱਗਿਆਂ, ਮੇਲੇ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਲੋਕ ਦਾਣੇ ਭੁਨਾ ਕੇ ਕੋਲ ਰੱਖ ਲੈਂਦੇ ਤਾਂ ਜੋ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ ਭੁੱਖ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। 

    ਅੱਜ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇਕ ਦਹਾਕਾ ਪਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਬਾਕੀ ਰੰਗਾਂ ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਜਨ-ਜੀਵਨ ਦਾ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ‘ਚ ਹੁਣ ਦਾਣੇ ਭੁਨਾਉਣ ਤੇ ਚੱਬਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ਼ ਖਤਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭੱਠੀ ਵਾਲੀ ਚਾਚੀ ਵੀ ਅਖੌਤੀ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਧੂਏਂ ‘ਚ ਗੁਆਚਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਜੁਆਕ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ‘ਚ ਟਾਈਆਂ ਵਾਲੇ ਸਕੂਲਾਂ ‘ਚ ਸੁਵੱਖਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਥਣੇ ਨੂੰ ਫਿਰ ਟਿਊਸ਼ਨ ‘ਤੇ ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫਰ ਕਰਦਿਆਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਛੱਲੀਆਂ ਚੱਬਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਦੋਂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਬਾਗਾਂ ‘ਚ ਅੰਬ ਕਦੋਂ ਪੱਕਦੇ ਨੇ, ਗੰਨੇ ਕਿਹੜੀ ਰੁੱਤੇ ਚੂਪੇ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਖਿੱਲਾਂ ਤੇ ਮੁਰਮਰਿਆਂ ‘ਚ ਕੀ ਫਰਕ ਹੁੰਦੈ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਭੱਠੀ ਵਾਲੀ ਚਾਚੀ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠਣ ਦੀ ਵਿਹਲ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਘਰਦਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੇ ਜੇਬ ਖਰਚੇ ਨਾਲ ਦੁਕਾਨਾਂ ਤੋਂ ਟਾਫੀਆਂ, ਚਾਕਲੇਟ, ਲੇਜ਼, ਕੁਰਕਰੇ, ਨੂਡਲਜ਼, ਬਰਗਰ ਨਾਲ ਕੋਕ ਦੀਆਂ ਘੁੱਟਾਂ ਭਰਦੇ ਆਪਣੇ ਹਾਜ਼ਮੇ ਖਰਾਬ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅੱਸੂ-ਕੱਤਕ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਬਰਸਾਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੱਛਮ ਦੀ ਗੁੱਠ ‘ਚੋਂ ਆਉਦੇ ਸਿਆਲ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਕਿਹੜਾ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਨੇ ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਮੀਹਾਂ ਨਾਲ ਹਰੇ ਕਚੂਰ ਹੋਏ ਕਮਾਦਾਂ ਦੇ ਉਹਲੇ ਅਸਤ ਹੁੰਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਲਾਲੀ ਦਾ ਰੰਗ ਕਿਵੇਂ ਭਾਅ ਮਾਰਦੈ? ਤੇ ਇਸ ਰੁੱਤੇ ਹਲਕੀ ਹਲਕੀ ਠੰਡ ਦੇ ਖੁਮਾਰ ‘ਚ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਬੁਖਾਰ ਹੱਸਦੀ ਵੱਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਰੁੱਗ ਕਿਵੇਂ ਭਰਦੈ? ਫਰੰਗੀਆਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਤੇ ਤੌਰ-ਤਰੀਕੇ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਝੱਲੀ ਹੋਈ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੱਕੀ ਵਰਗੀ ਫ਼ਸਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੀਤਾਂ, ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ, ਛੰਦਾਂ, ਸਿੱਠਣੀਆਂ, ਬੁਝਾਰਤਾਂ, ਬੋਲੀਆ ਟੱਪਿਆਂ ਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ‘ਚ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਕੇ ਸਥਾਨਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਆਪ-ਮੁਹਾਰੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ।

    ਅੱਜ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਵੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਆਪਣੀ ਅਮੀਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹਿਕ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ ਏ, ਨਾਲ ਹੀੇ ਹੁਣ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨਾ ਭੱਠੀ ਵਾਲੀ ਚਾਚੀ ਦੇ ਵੱਸ ਦਾ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਕਿਉਕਿ ਭੱਠੀ ਤਪਾਉਣੀ ਤੇ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਣਾ ਬੜੇ ਹਠ ਤੇ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਹੈ ਤੇ ਹੁਣ ਹਠ, ਮੁਸ਼ੱਕਤ, ਸਿਦਕ ਤੇ ਸਬਰ ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ‘ਚੋ ਮਨਫ਼ੀ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੇਂਡੂ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੰਮ ਦੂਜੇ ਰਾਜਾਂ ‘ਚੋਂ ਆਏ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਵਸੀਲਾ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ। ਖੇਤਾਂ ‘ਚੋਂ ਫ਼ਸਲ ਵੱਢਣੀ ਹੈ ਜਾਂ ਬੀਜਣੀ ਹੈ, ਕਮਾਦ ਬੀਜਣਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪੀੜਨਾ ਹੈ, ਗੁੜ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸ਼ੱਕਰ, ਦਾਣੇ ਬਣਾਉਣੇ ਹਨ ਜਾਂ ਖਿੱਲਾਂ, ਸਭ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਰਹਿਮੋ-ਕਰਮ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੱਕੀ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਤੋਂ ਕਰਾਰਾ ਸੁਆਦ ਤੇ ਦਿਲ ਟੁੰਬਣ ਵਾਲੀ ਮਹਿਕ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਭੱਠੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੱਥ ਜਾਂ ਗਲੀ ਤੋਂ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਭੀੜ ਵਾਲੇ ਚੌਕ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੀ ਰੇਹੜੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦਾਣੇ ਭੁਨਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ, ਜੁਆਕਾਂ ‘ਚ ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਲੈਣ ਲਈ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ, ਰੁੱਸੇ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਵਾਰਤਾ ਨਹੀਂ, ਖਿੱਲਾਂ ਤੇ ਮੁਰਮਰੇ ਪੋਲੀਥੀਨ ਦੇ ਲਿਫਾਫੇ ‘ਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੈਕ ਹੋ ਕੇ ਗਾਹਕ ਦੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਪਿੱਠ ਕਰਕੇ ਤੁਰਨ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਰੂਪੀ ਦੁਧੀਆ ਛੱਲੀ ਨੂੰ ਲੋਭੀ ਤੇ ਸੁਆਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਵਪਾਰਕ ਤੋਤੇ ਟੁੱਕ-ਟੁੱਕ ਕੇ ਸੁੱਟੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਕੀਮਤੀ ਛੱਲੀ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਆਲਸ ਦੀ ਘੂਕ ਨੀਂਦ ਸੌਂ ਰਹੇ ਹਨ।

    0 notes

    ਖਿੜ-ਖਿੜ ਹੱਸਦੀ ਏ, ਖਿੜਦਾ ਗੁਲਾਬ ਜਿਵੇਂ…

    ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਭਾਵ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਨ ‘ਚੋਂ ਉੱਠਦੀਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਹੱਸ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਬੇਵਸੀ ਸਮੇਂ ਉਹ ਹੰਝੂ ਕੇਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬੋਝਲ ਮਨ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰੁੱਖਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ, ਪਹਾੜੀ ਕੰਦਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਮਨੁੱਖੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਮਸ਼ੀਨੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਸੰਗ ਮਸ਼ੀਨ ਬਣੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਰਸਹੀਣ ਅਤੇ ਨੀਰਸ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਤਣਾਅ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ‘ਚ ਰੋਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਵਧਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਾਸਾ ਠੱਠਾ ਗੁੰਮ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਿੱਜ ਵਾਲੀ ਦੌੜ ‘ਚ ਉਲਝ ਕੇ ਉਹ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ-ਖੇੜਿਆਂ ਅਤੇ ਮੋਹ-ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਵਾਲੀ ਦਾਤ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿਰਜੇ ਅਨਮੋਲ ਬਚਨ, ‘ਹੱਸਦਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵੱਸਦੇ’ ਉਸ ਦੇ ਚੇਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿੱਸਰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।

    ਹਾਸਾ, ਅਰੋਗ ਸਰੀਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹੱਸਣਾ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਕਸਰਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਹੱਸਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਦਬਾਓ ਨੂੰ ਠੀਕ ਰੱਖਣ ‘ਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਅੰਦਰ ਅਜਿਹੇ ਸੈੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਵਾਇਰਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਟਿਊਮਰ ਸੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਤਣਾਅ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਦਾ ਪੱਧਰ ਵੀ ਘਟਦਾ ਹੈ। ਐਨੇ ਫਾਇਦੇ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਸਾ ਜੋ ਸਾਡੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਇੱਕ ਟਾਨਿਕ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵਰਗੀ ਅਨਮੋਲ ਦਾਤ  ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਬਗੈਰ ਕੁਝ ਖ਼ਰਚਿਆਂ ਇੱਕ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਆਈ ਹੈ। ਹੱਸਣ-ਹਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਖਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਣਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਸਦਾ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ‘ਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਰੋਂਦੂਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ:
    ਹਾਸਾ ਹੁੰਦਾ ਸਿਹਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦੋਸਤੋ,
    ਹਾਸੇ ਨਾਲ ਕਾਇਮ ਹੈ ਜਵਾਨੀ ਦੋਸਤੋ।

    ਅੱਲ੍ਹੜ ਉਮਰੇ ਤਾਂ ਹਾਸੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਫੁੱਟ-ਫੁੱਟ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਮਨਾਂ ਅੰਦਰ ਮੌਲਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਖਿੜਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਰੰਗਤ ਲਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮਦਮਸਤ ਜਵਾਨੀਆਂ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਹਾਸੇ ਠੱਠੇ ਕਰਦੀਆਂ, ਖਿੜ-ਖਿੜ ਹੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਛਲ-ਕਪਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨਿਰਛਲ ਹਾਸੇ ਹਵਾਵਾਂ ‘ਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ਬੋਆਂ ਘੋਲਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਤੱਕ ਕੇ ਨਵੇਂ ਗੀਤ ਰਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ:
    ਖਿੜ-ਖਿੜ ਹੱਸਦੀ ਏ, ਖਿੜਦਾ ਗੁਲਾਬ ਜਿਵੇਂ…

    ਹਰ ਮੁਟਿਆਰ ਦੀ ਸੱਧਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਸਾਥੀ ਜ਼ਿੰਦਾਦਿਲ, ਕਾਮਾ, ਰੋਂਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹਸਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਤਕਲੀਫ਼ ਸਮੇਂ ਅਡੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਰ ਪਲ ‘ਚ ਉਸ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਹਰ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਨੂੰ ਖਿੜੇ ਮੱਥੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਵੇ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਜੇ ਉਸ ਦਾ ਹਮਸਫ਼ਰ ਹਰ ਵਕਤ ਦੁੱਖਾਂ, ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਸੋਗੀ ਜਿਹਾ ਬਣ ਕੇ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਖਿਝਦਾ ਰਹੇ, ਮੱਥੇ ‘ਤੇ ਤਿਊੜੀਆਂ ਪਾਈ ਰੱਖੇ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਆਪਣੀ ਨਣਦ ਕੋਲ ਕਰਦੀ ਹੈ:
    ਤੇਰੇ ਵੀਰ ਦਿਆਂ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਰਹਿੰਦੀ ਚੁੱਪ,
    ਹਾੜ੍ਹ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਜਿਵੇਂ ਵੱਢ ਖਾਣੀ ਧੁੱਪ।
    ਆਖ ਨੀਂ ਨਣਾਨੇ ਤੇਰੇ ਵੀਰ ਨੂੰ,
    ਤਿਊੜੀਆਂ ਨਾ ਕੱਸਿਆ ਕਰੇ,
    ਕਦੇ ਤਾਂ ਭੈੜਾ ਹੱਸਿਆ ਕਰੇ,
    ਮੇਰੇ ਸੀਨੇ ‘ਚ ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਂਗੂੰ ਵੱਸਿਆ ਕਰੇ।

    ਜੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਖ਼ੁਸ਼ਮਿਜ਼ਾਜ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਹਸੂੰ-ਹਸੰੂ ਕਰਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹਰੇਕ ਦੀ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਹੇ ਤੇ ਘਰ ਦਾ ਵਿਹੜਾ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਖੇੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਜਦਾ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਮਾਹੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਮੱਲੋ-ਮੱਲੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ:
    ਅੰਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਮੈਨੂੰ ਤੂੰ ਨੀਂ ਨਣਦੇ,
    ਤੈਥੋਂ ਪਿਆਰਾ ਲੱਗੇ ਤੇਰਾ ਵੀਰ ਨੀਂ,
    ਜਦ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ, ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਹੱਸਦਾ ਪੀੜ੍ਹ ਨੀਂ।

    ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਗ਼ਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਦੋ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਸਾਨੂੰ ਹੱਸਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤਲਾਸ਼ਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਦੌੜ ‘ਚ ਪੈ ਕੇ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਧਨ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਹੀ ਮੌਕੇ ਭਾਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਹਰ ਥਾਂ ਅਸੀਂ ਨਿੱਜ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇ ਕੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਅਸੀਂ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸੱਖਣੇ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ੀਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੱਜੇ-ਨੱਠੇ ਫਿਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅਨਮੋਲ ਪਲ ਅਜਾਈਂ  ਗਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ:
    ਕੌਣ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਉਧਾਰੀ ਦੇਵੇ,
    ਕੌਣ ਸੁਦਾਗਰ ਹਾਸੇ ਦਾ।

    ਸਾਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹਾਸਾ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਾਸੇ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਲਈ ਤਾਂ ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ‘ਤੇ ਉਹ ਹਾਸਾ ਉਤਪੰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਨਾਨਕਾ ਮੇਲ ਅਤੇ ਦਾਦਕੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ-ਖੇੜੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ‘ਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਜਾਂਞੀਆਂ ਨੂੰ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਦੋਹੇ ਹਾਸਿਆਂ ਦੀ ਛਹਿਬਰ ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਬਰਾਤ ਨਾਲ ਆਏ ਨਕਲਚੀ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਖ਼ੂਬ ਹਸਾ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਪੈਂਦੇ ਗਿੱਧੇ ਦੀ ਧਮਕਾਰ ਧਰਤੀ ਹਿੱਲਣ ਲਾ ਦਿੰਦੀ ਤਾਂ ਸਿਆਣੀ ਜਿਹੀ ਮੇਲਣ ਇਸ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਸਭ ਦੇ ਰੂ-ਬ-ਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੀ:
    ਕਦੇ ਹੱਸ ਵੇ ਮਨਾਂ, ਕਦੇ ਖੇਡ ਵੇ ਮਨਾਂ।
    ਇਸ ਜੱਗ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾ ਫੇਰ ਵੇ ਮਨਾਂ।

    ਦੋ ਕੁ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਮ ਹੀ ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਪਰਿਵਾਰ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠਦਾ ਹਾਸਿਆਂ ਦੀ ਛਹਿਬਰ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ। ਦਿਓਰ-ਭਾਬੀ ਦੀ ਨੋਕ-ਝੋਕ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਵਿਹੜੇ ‘ਚ ਰੌਣਕਾਂ ਬਿਖੇਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਭਾਵੇਂ ਭਾਬੀ ਵੱਲੋਂ ਦਿਓਰ ਨੂੰ ਇਉਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ:
    ਛੋਟਾ ਦਿਓਰ ਬੜਾ ਟੁੱਟ ਪੈਣਾ,
    ਹੱਸਦੀ ਦੇ ਦੰਦ ਗਿਣਦਾ।

    ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਰੋਂਦਿਆਂ ਨੂੰ  ਵੀ ਹਸਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ, ਮਹਿਫ਼ਲਾਂ ‘ਚ ਆਪਣੇ ਹਾਸਿਆਂ ਨਾਲ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਕਹਿਕਹਾਂ ਲਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਮਹਿਫ਼ਲ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਉੱਠਣ ਨੂੰ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਕਈ ਆਪਣੀਆਂ ਈਰਖਾ ਤੇ ਸਾੜੇ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਖਿੜੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਮੁਰਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹਿਫ਼ਲ ‘ਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਵੀਰਾਨੀ ਛਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਸੇ ‘ਤੇ ਲੱਗਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਬਸ ਆਪਣੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ‘ਚੋਂ ਈਰਖਾ, ਸਾੜਾ ਕੱਢ ਦੇਵਾਂਗੇ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇਗਾ। ਸਾਡੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਭਰੇ ਨੈਣਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਚੰਗਾ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇਗਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਏਸੇ ਲਈ ਕਿਸੇ ਨੇ ਈਰਖਾ ਸਾੜਾ ਛੱਡ ਦੇਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇਗੀ:
    ਵਗਦੀ ਏ ਰਾਵੀ ਚੰਨਾ,
    ਵਿੱਚ ਸਿੱਟਦੀ ਆਂ ਪਤਾਸੇ ਵੇ,
    ਛੱਡ ਈਰਖਾ ਤੇ ਸਾੜਾ,
    ਵੰਡ ਜੱਗ ਵਿੱਚ ਹਾਸੇ ਵੇ।

    ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬੜੀ ਅਨਮੋਲ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਿਊਣ ਲਈ ਆਉ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਹਾਸਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਏ। ਸਦਾ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪ੍ਰਤੀ ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਨਜ਼ਰੀਆ ਅਪਣਾਈਏ। ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰੀਏ। ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਵਰਤਣ ਨਾਲ ਰਹੀਏ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਤੱਕ ਕੇ ਸੜਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਈਏ। ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਖਿੜੇ, ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਵੰਡੀਏ। ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸਾਜੀ ਸਮੁੱਚੀ ਕਾਇਨਾਤ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਰੀਏ ਕਿ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਹਰ ਛਿਣ ਮਾਣੀਏ ਤੇ ਬਾਕੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਮਾਣ ਲੈਣ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣੀਏ। ਫਿਰ ਸਾਨੂੰ ਹੱਸਣ-ਹਸਾਉਣ ਲਈ ਬਨਾਉਟੀ ਕਾਮੇਡੀ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗੀ। ਸਾਡੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵੀ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ-ਖੇੜੇ ਸਾਡੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਕੁਦਰਤ ਵੱਲੋਂ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਅਨਮੋਲ ਸੁਗਾਤ ਲੱਗੇਗਾ।

    8 notes

    Miniature of a village house in Punjab

    Miniature of a village house in Punjab

    144 notes

    Pottery Shop in Multan-Punjab (British India)

    Pottery Shop in Multan-Punjab (British India)

    17 notes

    Malwai Gidha

    21 notes

    Bathinda Fort

    Bathinda Fort

    8 notes

    ਬਾਬਿਆਂ ਦਾ ਮਲਵਈ ਗਿੱਧਾ

    ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਵਿਰਸਾ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਦਾ ਮਾਲਵਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕਲਾ ਮੰਚ ਮਾਨੂੰਪੁਰ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਾਰਥਕ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਲਾ ਮੰਚ ਦਾ ਗਠਨ ਕਲਾ ਮੰਚ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ੍ਰੀ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਮਾਨੂੰਪੁਰ ਵੱਲੋਂ ਸੰਨ 1989 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੰਨ 1992 ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਲਾ ਮੰਚ ਨੇ ਪਲੇਠੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਜਲੰਧਰ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ‘ਤੇ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤਕ ਇਹ ਕਲਾ ਮੰਚ ਮਲਵਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਕਲਾ ਮੰਚ ਨੇ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਜੀਵ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।

    ਮਾਲਵਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕਲਾ ਮੰਚ ਮਾਨੂੰਪੁਰ ਦੇ ਮਲਵਈ ਗਿੱਧੇ ਦੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਚ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਧੂਹ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਮਾਨੂੰਪੁਰ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਬਿਆਂ ਦਾ ਗਿੱਧਾ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਵਿਚਾਰਨ ਯੋਗ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਲਵਈ ਗਿੱਧੇ ਦੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ – ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਸੈਪਲਾ, ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਸੈਪਲਾ, ਮੇਹਰ ਸਿੰਘ ਸੈਪਲਾ, ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ, ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ, ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੈਪਲਾ, ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਸਲੌਦੀ, ਜੰਗ ਸਿੰਘ (ਮਹੇਸ਼ਪੁਰਾ), ਹੈਪੀ, ਬਿੱਟੂ (ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ), ਸੁਰਿੰਦਰ ਸੇਖੋਂ, ਰਾਜੂ ਸੇਖੋਂ।

    ਬਾਬਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਟੇਜ ‘ਤੇ ਮਲਵਈ ਗਿੱਧੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਕੁਝ ਰਵਾਇਤੀ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੁਗਚੂ, ਢੋਲਕੀ, ਸਰੰਗੀ, ਅਲਗੋਜਾ, ਚਿਮਟਾ, ਕਾਟੋ, ਛਿੱਕਾ ਜਾਂ ਸੱਪ ਗੜਬਾ, ਪੌਲਾ, ਛੈਣਾ, ਦੁਸਾਗੜ ਅਤੇ ਖੂੰਡਾ ਆਦਿ। ਮਲਵਈ ਗਿੱਧਾ, ਮਲਵਈ ਕਵੀਸ਼ਰੀ, ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਮਲਵਈ ਰਹੁ-ਰੀਤਾਂ, ਮਲਵਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਅਮੀਰੀ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹੇ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆ ਨਸਲਾਂ ਸਾਡੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਮਾਣ-ਮੱਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋ ਸਕਣ।

    5 notes