• Contact Us
  • Punjab, the land of five rivers, India's bread basket, cradle of the Green revolution, land of Saint Soldiers. ਪੰਜਾਬ ਰੰਗਲਾ ਦੇਸ ਹੈ। ਇਥੇ ਕੁਦਰਤ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਨਿਖਾਰ ਵਿਚ ਬਹੁਰੰਗੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਰਿਆਵਲ ਤੇ ਸੋਕਾ, ਗਰਮੀ ਤੇ ਸਰਦੀ, ਮੀਂਹ ਤੇ ਔਡ਼, ਹੁੱਸਡ਼ ਤੇ ਤੀਖਣ ਬੁੱਲੇ, ਸਰੀਰਕ ਸ੍ਰਮ ਤੇ ਕੋਮਲ ਹੁਨਰ, ਮਾਲਾ ਤੇ ਚੰਡੀ, ਰੁੱਖਡ਼ਪਣ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਸਤਾ ਆਦਿ ਬੇਜੋਡ਼ ਜੋਡ਼ੇ ਅੰਕ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵਾਂਙ ਇਥੇ ਗਲਵੱਕਡ਼ੀਆਂ ਪਾਈ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। Eh Mera Punjab | Promote your Page too
    free counters

    ਲਖ ਖੁਸੀਆ ਪਾਤਿਸਾਹੀਆ ਜੇ ਸਤਿਗੁਰੁ ਨਦਰਿ ਕਰੇਇ ॥
Lakh Khushiyan Patshaiyan

    ਲਖ ਖੁਸੀਆ ਪਾਤਿਸਾਹੀਆ ਜੇ ਸਤਿਗੁਰੁ ਨਦਰਿ ਕਰੇਇ ॥

    Lakh Khushiyan Patshaiyan

    27 notes

    Traveling on a Maruta near Amritsar (Punjab)

    Traveling on a Maruta near Amritsar (Punjab)

    15 notes

    Breaking Bread…

    Punjab is home to the most fertile land in India and some of it’s warmest people. I can say this with complete confidence (and a little bias) as I happen to be Punjabi. Agriculture is the state’s predominant industry, and it proudly holds the title of “the largest single producer of wheat in India.”

    Here, “farm-to-table” isn’t a trend; it’s a part of daily life. Whether you’re visiting the local sabji mundi (vegetable market) or picking through a rainbow assortment of produce off a wooden cart in your uncle’s driveway, fresh is a given. But the best place to experience this in both product and preparation, is in the quiet countryside.

    As kids, my brother and I spent a number of winter holidays in India with family. This was part of our parent’s yearly effort to submerge us in our culture, while also escaping Toronto’s snow. Thanks to jet-lag, we were often awake at the crack of dawn, lucky to catch the early sun peeking over the misty horizon, giving light to damp, green fields and bleary-eyed water buffalo. Here, in this spiritual haven, we learned where our Punjabi food came from.

    Like most traditional cultures, the actual farming is done by men, while the village women do the lion’s share of the prep and cooking. Ranging from single-digit to twilight years in age, rural Punjabi women are knowledgeable about food in ways most chefs are—and one thing that is consistent across villages, suburbs, cities, and continents, is our bread.

    Roti, also known as chapati, is unleavened Indian bread made from stoneground whole wheat flour, called atta. It’s a staple in Indian cuisine, and is normally eaten with cooked vegetables, curries, and a variety of legumes (lentils, chickpeas, etc.). Given the easy preparation—and just because it tastes better—most Indian homes will make fresh roti daily, sometimes for every meal.

    I had the opportunity to spend time in a quintessential Punjabi village on my last trip to India. Leaving behind the city of Jalandhar, my uncle took us to meet some old friends of his. We arrived in the afternoon, ready to witness the daily dinner prep. I sat with one aunty (everyone is everyone’s aunt or uncle in India) who told me the young, green chickpeas she was picking out of their pods would be included in our dinner tonight. She smiled gently and asked questions about “America” while her hands quickly and expertly plucked multiple peas at a time.

    The eldest in the family, a sweet bibi ji (a respectful name for “grandma”) who would shyly cover her face when she laughed to conceal the few remaining teeth in her mouth, saw my interest in vegetables and was eager to show me the basket of red carrots they had dug up just the day before. The first time I saw carrots in India, I thought something was wrong with them. Having associated orange with carrots since I was a kid, the red-hued Northern Indian variety took a bit of getting used to. The difference in taste was incredible; it’s what you imagined carrots were supposed to taste like, but just didn’t know it until now.

    I shifted seats to watch another aunty prepare fresh dough for tonight’s rotis. Her hands worked methodically as she added water to dry flour, getting the consistency just right. Strong knuckles kneaded the atta, producing the correct amount of gluten. The muscle memory could rival those classically trained in top kitchens. Her eyes stayed on mine and on my camera, only occasionally flicking down to avoid any snapshots of her face. Without the need for measuring tools or scales, she tore chunks of pliable dough creating perfectly symmetrical balls that would be rolled out into flat discs. A hot tava is used to cook the raw chapatis. Steam created internally slowly puffs up each individual piece of bread. They say if a roti inflates perfectly, it means you’re very hungry.

    Gajar matar sabji, which is carrots and peas cooked in tharka (onions, garlic, tomatoes, ginger, and cumin seeds sautéd together in oil, plus a cocktail of spices), plus harrai channai (green chickpeas in a similar concoction) were the two dishes prepared. Homemade yogurt, pickled mango, and slices of onion filled the remaining compartments in everyone’s thali. We sat cross-legged on the floor as one large family, and shared a delicious, authentic Punjabi meal together.

    By Deepi Ahluwalia

    36 notes

    Only in Punjab.

    Only in Punjab.

    13 notes

    ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਰਿਆ-ਸਤਲੁਜ

    ਸੌ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਗਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਦਰਿਆ ਦਾ ਵੈਦਿਕ ਸਾਹਿਤ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਂਅ ਸਤਦਰੂ ਜਾਂ ਸਤੂਦਰੀ ਹੈ | ਯੂਨਾਨੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਤਾਲਮੀ ਇਸ ਨੂੰ ਜ਼ਰਾਡੋਸ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ | ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਯੋਗ ਵਿਚ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀ | ਦਰਿਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਸੌ ਧਾਰਾਵਾਂ (ਦ੍ਰਵ) ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾ ਲਈ | ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਸਤਦ੍ਰਵ (ਸੌ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਾਲਾ) ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ | ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸਤਦ੍ਰਵ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ‘ਤੀਰ ਸਤਦ੍ਰਵ ਗ੍ਰੰਥ ਸੁਧਾਰਾ |

    ਤਿੱਬਤ ਪਹਾੜੀ ਸਿਲਸਿਲੇ ਸਤਦ੍ਰਵਦਰੀ ਤੋਂ 15200 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੋਂ ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਝੀਲ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕਿਨਾਰੇ ਤੋਂ 30 ਡਿਗਰੀ 20 ਮਿੰਟ ਉੱਤਰ ਅਤੇ 81 ਡਿਗਰੀ 25 ਮਿੰਟ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਇਹ ਦਰਿਆ ਕੈਲਾਸ਼ ਪਰਬਤ ਦੀਆਂ ਢਲਵਾਨਾਂ ਥਾਣੀਂ ਲੰਘ ਕੇ ਚੀਨੀ ਚੌਕੀ ਸ਼ਿਪਕੀ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ | ਇਥੇ ਇਸ ਦੀ ਸਮੰੁਦਰ ਦੀ ਸਤਹ ਤੋਂ 10,000 ਫੁੱਟ ਉਚਾਈ ਹੈ | ਦੱਖਣ ਪੱਛਮੀ ਮੋੜ ਕੱਟਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਕਨਾਵਰ ਵਾਦੀ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਸਪਿਤੀ ਦੀ ਲੀ ਨਦੀ ਦਾ ਦਾਹਲਾਂਗ ਨੇੜੇ ਪਾਣੀ ਲੈਂਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੱਡਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਰਾਮਪੁਰ ਅਤੇ ਬਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲਾਗਿਉਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ | ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਘੰੁਮਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਜਸਵਾਨ ਦੂਨ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਇਕ ਭਾਖੜਾ ਨਾਂਅ ਦਾ ਵੱਡਾ ਡੈਮ ਪਿਛਲੀ ਸਦੀ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਅਤੇ ਛੇਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਥੱਲੇ ਨੰਗਲ ਡੈਮ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਨੰਗਲ ਹਾਈਡਲ ਨਹਿਰ ਅਤੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਹਾਈਡਲ ਨਹਿਰਾਂ ਕੱਢੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ |

    ਇਥੋਂ ਸਤਲੁਜ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨੂੰ ਮੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੁਝ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਇਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਗਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ 1699 ਈ: ਵਿਚ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਸਾਜ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਇਨਕਲਾਬੀ ਦਿਖ ਦਿੱਤੀ ਸੀ | ਕੁਝ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੋਰ ਥੱਲੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਦਾ ਨਗਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਛੇਵੇਂ, ਸੱਤਵੇਂ ਅਤੇ ਅੱਠਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨਿਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਥੇ ਹੀ ਪਾਤਾਲਪੁਰੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਿੱਖ ਆਪਣੇ ਵਿਛੜੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਸਤਲੁਜ ਦੀ ਧਾਰਾ ਵਿਚ ਜਲ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਉੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਵਗਦੀ ਆਉਂਦੀ ਸਵਾਂ ਨਦੀ ਪਿੰਡ ਸੈਦਪੁਰ ਨੇੜੇ ਇਸ ਵਿਚ ਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਸਿਰਸਾ ਨੰਗਲ ਨੇੜੇ ਇਕ ਹੋਰ ਪਹਾੜੀ ਨਦੀ ਸਰਸਾ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਇਹ ਉਹੋ ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਢੇ 21 ਦਸੰਬਰ, 1704 ਨੂੰ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਮੁਗਲ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨਾਲ ਖੂਨੀ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਗਿਆ ਸੀ | ਇਥੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਇਕ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ‘ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਛੋੜਾ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ | ਥੋੜ੍ਹਾ ਥੱਲੇ ਰੋਪੜ ਨਾਂਅ ਦਾ ਥਰਮਲ ਪਲਾਂਟ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਭਾਰੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਥਰਮਲ ਪਲਾਂਟ ਦਾ ਨਾਂਅ ਬਦਲ ਕੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਥਰਮਲ ਪਲਾਂਟ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ | ਰੋਪੜ ਦੇ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਸਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 1882 ਈ. ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ | ਰੋਪੜ ਤੋਂ ਹੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੋਂ 1947 ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਬਿਸਤ ਦੁਆਬ ਨਾਂਅ ਦੀ ਨਹਿਰ ਕੱਢੀ ਗਈ | ਇਸ ਥਾਂ ਬੈਰਿਜ ਅਤੇ ਦਰਿਆ ‘ਤੇ ਪੁਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਇਥੇ ਹੀ 31 ਅਕਤੂਬਰ, 1931 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਾਇਸ ਰਾਏ ਵਿਲੀਅਮ ਬੈਂਟਿੰਗ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਕ ਸੰਧੀ ‘ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਸਨ |

    ਹੜੱਪਾ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਰੋਪੜ ਵਿਚ ਕੁਝ ਆਸਾਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ | 1929 ਵਿਚ ਕੋਟਲਾ ਨਿਹੰਗ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਰੋਪੜ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ 2000 ਪੂ. ਮਸੀਹ ਅਤੇ ਅਤੇ 1400 ਪੂਰਬ ਮਸੀਹ ਦੇ ਮਿਲੇ ਹਨ | ਚੂੜੀਆਂ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੋਹਰਾਂ ਵੀ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ |

    ਰੋਪੜ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਰੋਪੜ ਵਿਖੇ ਦਿਓਦਾਰ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਦਾ ਇਕ ਡੀਪੂ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤੀ ਲੱਕੜ ਦਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਫਿਲੌਰ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ |
    ਰੋਪੜ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਸਤਲੁਜ ਯਕਦਮ ਕੂਹਣੀ ਮੋੜ ਕੱਟਦਾ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਨੂੰ ਮੁੜਦਾ ਹੈ | ਕੁਝ ਥੱਲੇ ਇਸ ਵਿਚ ਸੀਸਵਾਂ ਅਤੇ ਬੁਦਕੀ ਨਦੀਆਂ ਖੱਬੇ ਪਾਸਿਉਂ ਆ ਰਲਦੀਆਂ ਹਨ | ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਕੁਝ ਨੀਵੀਂ ਪਹਾੜੀ ਤੋਂ ਅਤੇ ਨੂਰਪੁਰ ਬੇਦੀ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਚੋਅ ਇਸ ਵਿਚ ਆ ਡਿਗਦੇ ਹਨ |

    ਫਿਲੌਰ ਦੇ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਦਿੱਲੀ-ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਡਬਲ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਦਾ ਪੁਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਦਿੱਲੀ-ਲਾਹੌਰ ਜੀ. ਟੀ. ਰੋਡ ਦਾ ਚਾਰ ਮਾਰਗੀ ਪੁਲ ਹੈ | ਰੇਲਵੇ ਪੁਲ 5193 ਫੁੱਟ ਲੰਬਾ ਅਤੇ 1870 ਈ. ਵਿਚ ਬਣਿਆ ਸੀ | ਫਿਲੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਜਿਹੜਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਵਿਖੇ ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸ਼ਾਹੀ ਸਰਾਂ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਵੇਲੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ | ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੇਲੇ ਇਸ ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਛਾਉਣੀ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਰਿਆ ਬਾਰਡਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ | ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਮਗਰੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਫਿਲੌਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਛਾਉਣੀ ਬਣਾ ਲਿਆ | 1857 ਦੇ ਗ਼ਦਰ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਸੀ | 1891 ਈ. ਵਿਚ ਕਿਲ੍ਹਾ ਪੁਲਿਸ ਮਹਿਕਮੇ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਪੁਲਿਸ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਸਕੂਲ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੈਂਟਰਲ ਬਿਊਰੋ ਆਫ਼ ਕ੍ਰਿਮੀਨਲ ਆਈਡੈਂਟੀਫੀਕੇਸ਼ਨ ਦਾ ਮਹਿਕਮਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ | ਇਥੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਪੁਲਿਸ ਅਕੈਡਮੀ ਹੈ | ਹੋਰ ਥੱਲੇ ਜਾ ਕੇ ਪਿੰਡ ਅੰਦਰੀਸਾ ਪਾਸ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਪੂਰਬੀ ਜਾਂ ਚਿੱਟੀ ਵੇੲੀਂ ਜਿਹੜੀ ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਖੰਡ ਮਿੱਲ ਦੇ ਲਾਗਿਉਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਚੋਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਲੈਂਦੀ ਹੋਈ ਇਸ ਵਿਚ ਆ ਡਿਗਦੀ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਹਰੀਕੇ ਦੀ ਥਾਂ ‘ਤੇ 1947 ਪਿਛੋਂ ਇਕ ਬੈਰਜ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਥੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਲਾਗੇ ਦਰਿਆ ਬਿਆਸ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਆ ਰਲਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਬਣੇ ਬੈਰਜ ਤੋਂ ਦੋ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਵੱਡੀਆਂ ਪੱਕੀਆਂ ਨਹਿਰਾਂ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਨਹਿਰ ਅਤੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਫੀਡਰ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਮਰੱਥਾ 18500 ਕਿਊਸਿਕਸ ਅਤੇ 11500 ਕਿਊਸਿਕਸ ਹੈ | ਰੋਪੜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਰੀਕੇ ਤੱਕ ਦਰਿਆ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ‘ਤੇ ਹੜ੍ਹ ਰੋਕੂ ਬੰਨ੍ਹ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਿਆ ਦਾ ਨਹਿਰੀਕਰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ | ਇਹ ਬੰਨ੍ਹ ਪਿਛਲੀ ਸਦੀ ਦੇ 7ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਡਾਕਟਰ ਹਰਬੰਸ ਲਾਲ ਉੱਪਲ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ‘ਤੇ ਬਣਵਾਏ ਸਨ | ਹਰੀਕੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸਤਲੁਜ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਦਾ ਮੋੜ ਕੱਟਦਾ ਹੋਇਆ ਕਈ ਥਾੲੀਂ ਭਾਰਤ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹੱਦ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਹੁੰਚਣ ‘ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾ ਤੋਂ ਦਰਿਆ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸਿਉਂ ਦੋ ਨਹਿਰਾਂ ਗੰਗ ਕੈਨਾਲ ਅਤੇ ਈਸਟਰਨ ਕੈਨਾਲ ਕੱਢੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਬੀਕਾਨੇਰ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਗੰਗਾ ਨਗਰ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਸਨ ਜਦਕਿ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਦੀਪਾਲਪੁਰ ਨਹਿਰ ਨਿਕਲਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਮਿੰਟਗੁੰਮਰੀ ਜ਼ਿਲਿ੍ਹਆਂ ਦੀ ਆਬਪਾਸ਼ੀ ਲਈ ਸੀ | ਇਥੇ ਬੈਰਜ ਤੇ ਪੁਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾ ਹੈੱਡ ਵਰਕਸ ਜਾਂ ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਹੈਡਵਰਕਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਬੈਰਜ ‘ਤੇ ਬਣਿਆ ਪੁਲ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਨਾਲ ਮੇਲਦਾ ਸੀ | ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਨਹਿਰਾਂ ਸਤਲੁਜ ਵੈਲੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ (Sutluj Valley Project) ਅਧੀਨ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ | ਇਸ ਤੋਂ ਥੱਲੇ 105 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਦਰਿਆ ਹਿੰਦ ਪਾਕਿ ਦਾ ਬਾਰਡਰ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਸੁਲੇਮਾਨਕੀ ਪਾਸ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਬਾਰਡਰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੋਂ ਦੋ ਨਹਿਰਾਂ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਦੋ ਨਹਿਰਾਂ ਈਸਟ ਸਦੀਕੀਆ ਅਤੇ ਫੋਰਡਵਾਹ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਪਾਕਪਟਨ ਨਹਿਰ | ਇਸਲਾਮ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਬਹਾਵਲ ਨਹਿਰ ਅਤੇ ਕਾਇਮਪੁਰ ਨਹਿਰਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸੱਜੀ ਬਾਹੀ ਤੋਂ ਮੈਲਸੀ ਕੈਨਾਲ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਨੰਦ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਅਬਾਸੀਆ ਕੈਨਾਲ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸਿਉਂ ਪੰਜ ਨੰਦ ਨਹਿਰਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ | ਇਹ ਅੱਠ ਨਹਿਰਾਂ ਵੀ ਸਤਲੁਜ ਵੈਲੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਅਧੀਨ 1932 ਵਿਚ ਬਣੀਆਂ ਸਨ | ਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਸਤਲੁਜ ਨੂੰ ਘਾਰਾ ਦਰਿਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿੰਟਗੁੰਮਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਨੀਲੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਨੀਲੀਬਾਰ ਇਸ ਖ਼ੇਤਰ ਦਾ ਨਾਂਅ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹੋਇਆ | ਅੱਗੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵਗ ਕੇ ਸਤਲੁਜ ਪੰਜ ਨਦ ਦੀ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਦੂਜੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਰਾਵੀ, ਚਨਾਬ, ਜਿਹਲਮ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਪਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |

    ਭੁਚਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਉੱਤਰੀ ਰਸਤਾ ਬੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਵੀ. ਏ. ਸਮਿਥ (ਅਰਲੀ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਪੰ: 25-26) ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰਾ ਸਿੰਧ ਸਿਸਟਮ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿਚ ਬੜੀ ਵੱਡੀ ਤਬਦੀਲੀ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਿਆ ਹੈ | ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਉਤਰਲੇ ਵਹਿਣਾਂ ਨੂੰ ਭੁਚਾਲਾਂ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਉੱਪਰ ਉਠਣਾ, ਧਸਣਾ, ਭੂਮੀ ਦਾ ਸਿਰਕਣਾ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਦੀ ਨਰਮ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਕਈ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕਾਰਨ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਨੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਕੁਝ ਦਰਿਆ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਹਕੜਾ ਜਾਂ ਵਾਹਿੰਸਾ, ਜਿਹੜਾ ਕਦੇ ਸਿੰਧੂ ਜਾਂ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਹੱਦ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਦੀ ਹੋਂਦ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | ਹੋਰ ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਕੁਰਮ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿਚ ਸਰਸਵਤੀ ਜਿਹੜੇ ਕਦੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਅਤੇ ਵੇਗਵਾਨ ਸਨ, ਹੁਣ ਦੁਰਬਲ ਦਰਿਆ ਹਨ | ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਸਿਸਟਮਾਂ ਦੇ ਸੰਗਮਾਂ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਕਈ ਮੀਲਾਂ ਤੱਕ ਤਬਦੀਲ ਹੋਈ ਹੈ | ਸਿੰਧ ਦਾ ਹੁਣ ਦਾ ਮੁਹਾਣਾ (4elta) ਸਿਕੰਦਰ ਦੇ ਵੇਲੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੈ | ਸਤਲੁਜ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਾਰੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਕ ਵਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਦਲਾਓ ਹੋਏ ਹਨ | ਸਤਲੁਜ ਆਮ 85 ਮੀਲ (136 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਵਿਚ ਏਧਰ-ਉਧਰ ਘੰੁਮਦਾ ਰਿਹਾ |

    ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ, ਉੱਤਰ ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਦੇ ਰਾਮਾਇਣ ਸਮੇਂ ਸਤਲੁਜ ਸਿੱਧਾ ਰਣ ਕੱਛ (ਗੁਜਰਾਤ) ਵਿਚ ਡਿਗਦਾ ਸੀ | ਕੱਛ ਦੀ ਦਲਦਲੀ ਧਰਤੀ ਇਸ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਡੈਲਟਾ ਕਾਰਨ ਹੀ ਹੈ | ਯੂਨਾਨੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਰੀਅਨ ਸਮੇਂ ਵੀ ਇਹ ਇਕੱਲਾ ਸਿੱਧਾ ਰਣ ਕੱਛ ਵਿਚ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ | ਅਲਬੀਰੂਨੀ ਵੇਲੇ (ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 1125 ਤੱਕ) ਬਿਬਾਹ (ਬਿਆਸ), ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਸੀ ਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਦਾ ਸੰਗਮ ਬਿਆਤਾ (ਜਿਹਲਮ) ਅਤੇ ਚੰਦਰਾਹਾ (ਚਨਾਬ) ਨਾਲ ਸੀ | ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਬਿਆਸ 1125 ਦੇ ਲਾਗੇ ਸਤਲੁਜ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ | ਸਤਲੁਜ ਹਕੜਾ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਨਾੜਾ ਵਿਚ ਵਗਦਾ ਸੀ | ਇਸ ਦਾ ਰਸਤਾ ਸਿਰਸਾ ਦੇ ਟੋਹਾਣਾ ਤੱਕ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ | ਟੋਹਾਣਾ ਤੋਂ ਰੋਪੜ ਤੱਕ ਇਸ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ ਪਰ ਇਹ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੋਪੜ ਤੋਂ ਸਤਲੁਜ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ | ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਲੁਜ ਜਾਂ ਹਕੜਾ ਇਕ ਵਹਿਣ ਵਿਚ ਵਗਦੇ ਰਹੇ | 1245 ਈ. ਵਿਚ ਹਕੜਾ ਨਾਲੋਂ ਅੱਡ ਹੋ ਕੇ ਸਤਲੁਜ ਘੱਗਰ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ | ਫਿਰ ਹਕੜਾ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਮਾਰੂਥਲ ਤੋਂ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਪਲਾਇਨ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਣੀ ਬਿਨਾਂ ਜਿਊਣਾ ਦੁਭਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ | ਇਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ ਆਏ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣਾ ਮੂਲ ਰਾਜਪੂਤ | 1593 ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਤਲੁਜ ਨੇ ਘੱਗਰ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਿਆ | ਬਿਆਸ ਨੇ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਅਪਣਾ ਲਈ ਤੇ ਸਤਲੁਜ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਿਆ | ਮਿਲਣ ਪਿਛੋਂ ਇਕ ਬਣੇ ਵਹਿਣ ਨੂੰ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮਛਹੂ, ਵਾਹ, ਹਰਿਆਨੀ, ਡੰਡ, ਨੂਰਨੀ ਅਤੇ ਨੀਲੀ | ਸਤਲੁਜ ਇਕ ਵਾਰ ਬਿਆਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਫਿਰ ਘੱਗਰ ਨਾਲ ਵਗਣ ਲੱਗਾ | 1796 ਈ. ਵਿਚ ਸਤਲੁਜ ਨੇ ਫਿਰ ਘੱਗਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਬਿਆਸ ਨਾਲ ਹਰੀ ਕੇ ਆਣ ਮਿਲਿਆ | ਜੇ ਸਤਲੁਜ ਵਿਚੋਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਨਹਿਰਾਂ ਕੱਢੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਭਾਖੜਾ ਤੇ ਨੰਗਲ ਡੈਮ ਬਣੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦੁਆਲੇ ਬੰਨ੍ਹ ਨਾ ਲਗਦੇ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਵਗਦੇ ਹੋਣਾ ਸੀ |

    1 note

    ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਬਦਲਦੀ ਨੁਹਾਰ

    20ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੇ ਪੱਛਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੇ ਸਾਡੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ | ਲੋਕ ਸਾਰੰਗੀਆਂ, ਅਲਗੋਜ਼ੇ, ਅਖਾੜੇ, ਝੂਮਰ, ਸੰਮੀ, ਫੁਲਕਾਰੀਆਂ, ਚਰਖੇ, ਖੂਹਾਂ, ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ, ਪਹਿਰਾਵੇ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਆਦਿ ਨਾਲੋਂ ਨਿਖੜਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ | ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿ੍ੰਞਣਾਂ ਵਿਚ ਕਸੀਦੇ ਕੱਢਣ, ਪੀਂਘਾਂ ਝੂਟਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਾਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ | ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਕੁੜੀਆਂ ਵਧੇਰੇ ਸਮਾਂ ਜਿਮ, ਕਲੱਬਾਂ ਤੇ ਕਿੱਟੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿਚ ਬਿਤਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿੱਛੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਕਸੂਰ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਦਬਾਅ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਰਕੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਕੰਮਾਂਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਵੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ |

    ਸਪੱਸ਼ਟ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੰਜਾਬ ਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਢਾਲ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਤੀਵੀਆਂ ਦੀ ਸਿਰਾਂ ਤੋਂ ਚੁੰਨੀ ਤਾਂ ਗੁਆਚ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਜੋਕੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਪੱਛਮੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਤੇ ਜੰਕ ਫੂਡ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸੇ ਦੀ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ | ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਸਾਗ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ ਦਾਤ, ਤੰਦੂਰ ਤੇ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਲੋਕ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਘਰ-ਘਰ ਵਿਚ ਮਾਈਕ੍ਰੋਵੇਵ ਤੇ ਆਟੇ ਗੁੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ, ਭਾਂਡੇ ਧੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਆ ਗਈਆਂ ਹਨ | ਅਸੀਂ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਲਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਰਹੇ ਹਾਂ | ਇਸ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ | ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਥੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਮੰੂਹ ਵਿਚ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦਾ ਸਾਗ, ਮੱਕੀ ਦੀ ਰੋਟੀ, ਲੱਸੀ, ਮੱਖਣ, ਖੀਰ, ਪੂੜੇ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ ਪਾਣੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਥੇ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਬਰਗਰ, ਨੂਡਲਸ, ਪੀਜ਼ੇ ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਾ ਕੇ ਘਰੋਂ ਪੈਸੇ ਲਗਾ ਕੇ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਖਾਣੇ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਜੋ ਤੱਤ ਉਸ ਵਿਚ ਹਨ, ਉਹ ਜੰਕ ਫੂਡ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹਨ | ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹਰ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਕਰਕੇ, ਸਮਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਘਰ ਵਿਚ ਸਾਗ ਤੇ ਮੱਕੀ ਦੀ ਰੋਟੀ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਸੰਕੋਚ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਭੋਜਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਦਾ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਲਈ ਉਕਸਾਅ ਰਹੇ ਹਨ | ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੇ ਇਹੀ ਹਾਲ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਲੋਕੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਤੁਲਿਤ ਭੋਜਨ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹੀ ਵੇਖਣਗੇ, ਖਾਣ ਲਈ ਇਹ ਘੱਟ ਹੀ ਮਿਲੇਗਾ | ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਿਹਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਦੇਸੀ ਘਿਓ ਪਚਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ | ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕ ਸੇਰ-ਸੇਰ ਘਿਓ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਸਨ |

    ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਣ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਫੁਲਕਾਰੀ, ਖੂਹ, ਟਿੰਡਾਂ, ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਭਾਂਡੇ, ਦਰੀਆਂ ਤੇ ਖੇਸ, ਪੱਖੀਆਂ ਆਦਿ ਦੀ | ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਲਓ ਤਾਂ ਉਹ ਮੰੂਹ ਚਿੜਾਅ ਕੇ ਹੱਸ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਮਸ਼ੀਨੀ ਯੁੱਗ ਆਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਏ. ਸੀ. ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੱਖੀਆਂ ਬਾਰੇ ਕਿੱਥੋਂ ਪਤਾ ਹੋਵੇਗਾ? ਡਿਨਰ ਸੈੱਟ ‘ਤੇ ਵਧੀਆ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘਰ ਵਿਚ ਹੋਣ ਨਾਲ ਉਹ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਪੁੱਛਣਗੇ? ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀਟਰ ਹੋਣਗੇ, ਗਰਮ ਕੰਬਲ ਹੋਣਗੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਰੀਆਂ ਤੇ ਖੇਸਾਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਿਥੋਂ ਹੋਵੇਗੀ? ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਸਾਮਾਨ ਜ਼ਰੂਰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਮਿਲੇਗਾ, ਪਰ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਦੇ ਬੱਚੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਤਾਂ ਕੀ, ਨਾਂਅ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਉਹ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਹੱਸ ਪੈਣਗੇ | ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਣਕ ਦੇ ਸਿੱਟਿਆਂ ਤੱਕ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ | ਹੁਣ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੀ, ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਵਿਸਾਰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ | ਬੱਚੇ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣ ਵਿਚ ਹੇਠੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵੀ ਦੇਖੋ-ਦੇਖੀ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਹਿੰਦੀ ਬੋਲਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਰੱਖਣ ਤਾਂ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪ੍ਰਤੀ ਹੀਣ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ | ਇਸ ਬਾਰੇ ਇਕ ਗੀਤ ਵੀ ਹੈੈ:
    ਮੈਨੂੰ ਇਉਂ ਨਾ ਮਨੋ ਵਿਸਾਰ,
    ਵੇ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਆਂ

    ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ, ਪਹਿਰਾਵੇ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਬਦਲਾਅ ਆ ਗਿਆ ਹੈ | ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਚੋਪੜ, ਕੋਟਲਾ ਛਪਾਕੀ, ਗੁੱਲੀ ਡੰਡਾ ਵਰਗੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ | ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਸ਼ੌਕੀਆ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਲਈ ਕਬੱਡੀ, ਚੌਪੜ, ਗਤਕੇ ਆਦਿ ਖੇਡਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਕਈ ਨਵੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਲਈ ਹੈ | ਪੁਰਾਤਨ ਯੁੱਗ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿਚ ਢੇਰ ਸਾਰਾ ਅੰਤਰ ਆ ਗਿਆ ਹੈ | ਪਹਿਲਾਂ ਸਲਵਾਰ-ਕਮੀਜ਼ ਤੇ ਧੋਤੀ-ਕੁੜਤੇ, ਪੈਂਟ-ਕਮੀਜ਼ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਸੀ ਪਰ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਸਰ ਕਰਕੇ ਵੱਖਰੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਹਿਰਾਵਾ ਇਕ ਹੁਨਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ | ਕੱਪੜੇ ਖਰੀਦਣ, ਸਿਵਾਉਣ, ਪਾਉਣ ਤੇ ਸਜਾਉਣ ਵਿਚ ਸੁਰਮਾ ਮਟਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ | ਇਹ ਇਕ ਫੈਸ਼ਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕ ਦੇਖੋ-ਦੇਖੀ ਪਹਿਰਾਵਾ ਜੇ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੇ ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਮੂਰਖ ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ | ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਪੱਛਮੀ ਪਹਿਰਾਵਾ ਲੋਕ-ਦਿਖਾਵੇ ਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ | ਬੱਚੇ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਉਹ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੀ ਚੋਣ ਆਪ ਕਰਨਾ ਵਧੇਰੇ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਅਜਿਹੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿਚ ਉਹ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਬਾਰੇ ਕਿਥੋਂ ਜਾਣੰੂ ਹੋਣਗੇ? ਅੱਜ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਕਿੰਨਾ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ | ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰ ਟੁੱਟ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਕੱਲਿਆਂ ਰਹਿਣਾ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਫੈਸ਼ਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ | ਕੋਈ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਹਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ | ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗਾ ਸਤਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ | ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਅਣਸੁਖਾਵੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ | ਘਰਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਈ ਮੈਂਬਰ ਬਾਹਰ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਰੁੱਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਘਰ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦੇਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਸਹੀ ਵਿਕਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ | ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਲੋੜ ਹੈ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਬਦਲਾਅ ਨੇ ਸਾਡੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿਤਾ ਹੈ | ਜੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਸੌਾਪਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਣ | ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਦੇਵੇ | ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਤਾਂ ਹੀ ਸਹੀ ਵਿਕਾਸ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਹੋਵੇਗੀ | ਲੋੜ ਹੈ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਭਲਣ ਦੀ | ਜੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਵਿਸਾਰਦੇ ਗਏ ਤਾਂ ਇਕ ਦਿਨ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਗੁਆ ਕੇ ਹੀਣਭਾਵਨਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੇ |

    1 note

    ਚਿੱਟਾ ਹਾਥੀ ਸਿੱਧ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਨੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਵਾਟਰ ਸਪਲਾਈ ਦੀਆਂ ਟੈਂਕੀਆਂ

    ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਲਈ ਲਗਭਗ ਹਰ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਡੰੂਘੇ ਬੋਰ ਕਰਵਾ ਕੇ ਵਾਟਰ ਸਪਲਾਈ ਦੀਆਂ ਟੈਂਕੀਆਂ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਜਿਉਂ ਦੀ ਤਿਉਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ | ਪਹਿਲਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਹਿਕਮੇ ਦੁਆਰਾ ਟੈਂਕੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਸੌਾਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦਾ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪਾਣੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਉਣ ਵਿਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ | ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਲਈ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਟੈਂਕੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਰੱਖੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਤਨਖਾਹ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਟੈਂਕੀ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਣ ਤੋਂ ਕੰਨੀ ਕਤਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲ ਵੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਘੱਟ ਤਨਖਾਹ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਉਹ ਕੰਮ ਅੱਧ ਵਿਚਾਲੇ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਲੋਕ ਦੋ-ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਲਈ ਤਰਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਦੂਜਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਚਹੇਤਿਆਂ ਤੇ ਵੋਟਰਾਂ ਕੋਲੋਂ ਵਾਟਰ ਸਪਲਾਈ ਦੇ ਬਿੱਲ ਨਹੀਂ ਲਏ ਜਾਂਦੇ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਵਾਰ ਬਿਜਲੀ ਮਹਿਕਮੇ ਵੱਲੋਂ ਵਾਟਰ ਸਪਲਾਈ ਦਾ ਬਿਜਲੀ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤੀਜੀ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਭਾਂਪਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਜ਼ਿਲਿ੍ਹਆਂ ਵਿਚ ਸੀਵਰੇਜ ਸਿਸਟਮ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ |

    ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਤਾਂ ਹੱਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਟੈਂਕੀਆਂ ‘ਤੇ ਖ਼ਰਚੇ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਣਗੇ | ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੀਵਰੇਜ ਦੀਆਂ ਪਾਈਪਾਂ ਵੀ ਵਾਟਰ ਸਪਲਾਈ ਦੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਪਾਈਪਾਂ ਉੱਪਰ ਪਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ |

    1 note

    A farmer going to his fields in the early hours of the morning-Punjab (India)

    A farmer going to his fields in the early hours of the morning-Punjab (India)

    104 notes

    Water flowing to the crops-Punjab (India)

    Water flowing to the crops-Punjab (India)

    7 notes

    Sikh farmer in Punjab (India)

    Sikh farmer in Punjab (India)

    17 notes

    A Sikh farmer in his fields inspecting his crop after a heavy downpour of rain in Punjab (India)

    A Sikh farmer in his fields inspecting his crop after a heavy downpour of rain in Punjab (India)

    29 notes

    Ready for Canada, a Sikh Punjabi waiting for his flight at IGI Airport-New Delhi.

    Ready for Canada, a Sikh Punjabi waiting for his flight at IGI Airport-New Delhi.

    8 notes

    Traditional Punjab.

    Traditional Punjab.

    146 notes

    Only in Punjab…McDonald’s Drive Thru.

    Only in Punjab…McDonald’s Drive Thru.

    59 notes

    Only in Punjab… Milk being delivered in a Fortuner.

    Only in Punjab… Milk being delivered in a Fortuner.

    1 note